Άρης Αλεξάνδρου: "Το κιβώτιο"

Ένας φυλακισμένος παραχωρεί τη γραπτή του κατάθεση για μια αποστολή αυτοκτονίας στην οποίαν συμμετείχε κατά τη διάρκεια του ελληνικού εμφυλίου πολέμου: μια επίλεκτη ομάδα αριστερών πρέπει να μεταφέρει ένα κιβώτιο υψίστης σημασίας, η ασφαλής παράδοση του οποίου θα κρίνει την έκβαση του πολέμου. Στην πορεία της επιχείρησης , όποιος τραυματίζεται και καθυστερεί την ομάδα, υποτασσόμενος στο αγαθό του σκοπού, αυτοκτονεί.

Έχοντας διαβάσει ελάχιστα από την ελληνική λογοτεχνία, παίρνω το θάρρος να πω πως έχουμε να κάνουμε με ένα αριστούργημα γραμμένο στη γλώσσα μας. Πρόκειται για ένα αντιμυθιστόρημα, στην ουσία, το οποίο αποδομεί τις περισσότερες από τις αρχές των κλασικών μυθιστορημάτων και μεταχειρίζεται διάφορες μορφές και τεχνικές, όπως εσωτερικός μονόλογος, επιστολικό μυθιστόρημα, ημερολόγιο, αναδρομή στο παρελθόν και αφήγηση σε πολλούς χρόνους. Γραμμένο σε μια υπέροχη δημοτική γλώσσα, με μεγάλες και ανάκατες προτάσεις ( το τελευταίο κεφάλαιο είναι μια πρόταση, περίοδος πιο σωστά, πάνω από...30 σελίδες), συνταράσσει με την αποστασιοποίηση και την αποξένωση απέναντι στη βαναυσότητα, και η αποφυγή κάθε ηρωοποίησης κάνουν το κάνουν να ξεχωρίζει από τα όμοιά του σε θεματολόγια.

Το κείμενο διαπνέεται από μια ευρωπαϊκή ατμόσφαιρα, ενίοτε σουρρεαλιστική, ενίοτε εξπρεσσιονιστική. Δεν μυρίζει Ελλάδα, μυρίζει πιο πολύ βορρά, μυρίζει Κάφκα, χωρίς να μιμείται ή να πιθηκίζει, έτσι όπως οι τύποι και οι άνθρωποι που παρελαύνουν ( όχι χαρακτήρες, χαρακτήρες δεν έχει το βιβλίο, όπως χαρακτήρες δεν έχει ο πόλεμος) με απάθεια μπροστά στα μάτια του (αντι)ήρωα αφηγητή, μορφές ανθρώπων σκοτεινές κι ανεξιχνίαστες, σαν να προβάλλουν μέσα από μια ομίχλη. Πολιτικό σουρρεαλισμό το έχουν χαρακτηρίσει κάποιοι, όχι άδικα, καθώς το τραγικό θέμα του εμφυλίου καταπιάνεται όχι καταγραφικά ή ρεαλιστικά, αλλά με μια ποιητική υπερβολή που διογκώνει και τρομάζει, αποκαλύπτοντας απεχθείς πτυχές όχι μόνο του πολέμου, αλλά και του ανθρώπου γενικότερα.

Ο Αλεξάνδρου στήνει ένα μοναδικό αφηγηματικό κάδρο, θέτοντας τον αναγνώστη στην καρέκλα του ανακριτή, αφού ο ήρωας-κατηγορούμενος φωνάζει μάταια ώστε να τον ακούσει η εξουσία, προσπαθώντας να βρει το δίκιο του χωρίς καν να είναι σίγουρος ότι του δίνουν την ευκαιρία - πάλι ο Κάφκα. Στην πορεία της κατάθεσής του κρίνεται σίγουρα αναξιόπιστος, παραλλάσσει και τροποποιεί συνεχώς τη μαρτυρία του, αυτοδιαψεύδεται, αποκαλύπτει, δεν ξέρουμε τι να πιστέψουμε τελικά και όλα τίθενται εν αμφιβόλω ( κι εδώ θυμάμαι ένα αριστούργημα του σινεμά, το Rashomon του Kurosawa, όπου η αλήθεια παρουσιάζεται μέσα από διαφορετικά πρίσματα χωρίς κανένα να κρίνεται τελεσίδικο), για να καταλήξουμε σε ένα φινάλε που σου κόβει την ανάσα και σε συντρίβει, σπαρακτικά και απελπισμένα.

Ο Άρης Αλεξάνδρου έγραψε μόνο αυτό το πεζό κείμενο, κατά τα άλλα το έργο του περιλαμβάνει ποιήματα και πολλές μεταφράσεις. Το μυθιστόρημά του "Το κιβώτιο" είναι, κατά γενική ομολογία, σημείο αναφοράς στην ελληνική λογοτεχνία και, εκφράζοντας προσωπική γνώμη, από τα καλύτερα βιβλία που έχω διαβάσει.
 
Last edited:
Έχω διαβάσει απόσπασμα από το "κιβώτιο" στο σχολικό βιβλίο λογοτεχνίας της 3ης λυκείου. Δυστυχώς στην εισαγωγή οι συγγραφείς του βιβλίου αποκαλύπτουν το τέλος. :(
 
Διάβασα το Κιβώτιο και, παρόλο που είχα διαβάσει την παρουσιάση του Μόντι, καταρχήν ξαφνιάστηκα και δεύτερον μαγεύτηκα. Ξαφνιάστηκα γιατί δεν ήξερα ότι η ελληνική πεζογραφία διαθέτει τέτοιο διαμάντι και μαγεύτηκα τόσο από τον τρόπο χρήσης της γλώσσας του Αλεξάνδρου, όσο και απο τις αφηγηματικές του τεχνικές.

Μου θύμισε κι εμένα Κάφκα, ειδικά τον Πύργο, αλλά αν έπρεπε να ψηφίσω ανάμεσα στα δύο σίγουρα θα επέλεγα το Κιβώτιο. Το βρήκα εξαιρετικά έξυπνο και άρτιο από τεχνικής άποψης. Είναι από κείνες τις λίγες φορές που το θέμα του κειμένου αντανακλάται αυτούσιο στην ίδια του τη φόρμα. Η επιμελώς ακατάσταση φόρμα του μυθιστορήματος, ο παραλογισμός της, χωρίς αυτά τα γνωστά που έχουμε συνηθίσει να περιμένουμε από ένα συμβατικό μυθιστόρημα (αρχή, κορύφωση αγωνίας, τέλος, ανατροπή κλπ) αντανακλούν τον παραλογισμού του εμφυλίου και ιδίως τον εσωκομματικό παραλογισμό των αριστερών αντικυβερνητικών. Αυτά ακριβώς είναι και τα θέματα που πραγματεύεται το βιβλίο.

Στο μυθιστόρημα αυτό, παρόλο που είναι ιστορικό, παρόλο που περιγράφει έναν πόλεμο, ο αναγνώστης δεν θα βρει ούτε καλούς, ούτε κακούς, καθόλου ήρωες και τελικά καμία δικαίωση. Θα βρει μονάχα το ρεαλιστικό χρονικό μιας εποχής, μέσα από τα μάτια ενός αριστερού αγωνιστή, χωρίς ωραιοποιήσεις και χωρίς μεγαλοστομίες.

Καπνισμένε, ειδικά σ' αυτό το μυθιστόρημα δεν πειράζει καθόλου να ξέρεις το τέλος. Αυτό που έχει σημασία σ' αυτό το βιβλίο είναι σίγουρα το ταξίδι και όχι ο προορισμός. Και προτείνω σε όλους όσους δεν το έχουν διαβάσει να το βάλουν στην λίστα τους. Θα σας ανταμείψει, σίγουρα :)
 

Οκτάνα

Ανάστροφη Ταξιδεύτρια
Βρήκα το "Κιβώτιο" στο διαδίκτυο οπου μπορεί κανείς να το διαβάσει ωραιότατα ονλάιν! Είμαι ενθουσιασμένη και εννοείται πως θα το ξεκινήσω άμεσα αν και τρέχουν -ως συνήθως- πολλά παράλληλα αναγνώσματα. Ο σύνδεσμος εδώ, ρίξτε και μια ματιά στους υπόλοιπους τίτλους της λίστας μιας και υπάρχουν πολλά αξιόλογα βιβλία!
 
Βρήκα το "Κιβώτιο" στο διαδίκτυο οπου μπορεί κανείς να το διαβάσει ωραιότατα ονλάιν! Είμαι ενθουσιασμένη και εννοείται πως θα το ξεκινήσω άμεσα αν και τρέχουν -ως συνήθως- πολλά παράλληλα αναγνώσματα. Ο σύνδεσμος εδώ, ρίξτε και μια ματιά στους υπόλοιπους τίτλους της λίστας μιας και υπάρχουν πολλά αξιόλογα βιβλία!
Σ' ευχαριστούμε!!!
 
Βρήκα το "Κιβώτιο" στο διαδίκτυο οπου μπορεί κανείς να το διαβάσει ωραιότατα ονλάιν! Είμαι ενθουσιασμένη και εννοείται πως θα το ξεκινήσω άμεσα αν και τρέχουν -ως συνήθως- πολλά παράλληλα αναγνώσματα. Ο σύνδεσμος εδώ, ρίξτε και μια ματιά στους υπόλοιπους τίτλους της λίστας μιας και υπάρχουν πολλά αξιόλογα βιβλία!
Τέλειο Οκτάνα ευχαριστούμε!! :μπράβο:
 

Οκτάνα

Ανάστροφη Ταξιδεύτρια
Καλά διαβάσματα, κορίτσια! Ούτε γω το'χω διαβάσει ακόμα, ελπίζω να μας αρέσει τελικά! :ναι:
 
Διάβασα κι εγώ Το κιβώτιο και ομολογώ ότι δεν συμμερίζομαι τον γενικότερο ενθουσιασμό που υπάρχει για αυτό το βιβλίο :) . Ήθελα να το αφήσω από τις πρώτες 50 σελίδες, τελικά το συνέχισα μηπως με συγκλονίσει το τέλος του (είχα στο μυαλό μου Το λάθος του Σαμαράκη), αλλά δυστυχώς, όχι. Ήταν ένα βιβλίο που δε μου άρεσε καθόλου. Πάμε παρακάτω :) .
 

Διατσέντα

Λαίδη Βιβλιοδέτρα
Αμοντιλιάδο, εξαιρετική παρουσίαση για την έμφαση που δίνει στις ιδιομορφίες του συγγραφέα και του συγκεκριμένου έργου και που όποιος δεν “θέλει” να τις δει, πραγματικά χάνει. Σπουδαίο έργο. Ο Άρης Αλεξάνδρου μια πολύ ιδιαίτερη φυσιογνωμία της σύγχρονης λογοτεχνίας μας. Αδύνατον να στήσω αυτό το έργο πλάϊ στο “Λάθος" του Σαμαράκη. Από ποιά γωνία να τα βάλω σε συσχετισμό. Προσωπικά δεν μπορώ να τη βρω.
 
Top