Αριθμοί και λέξεις

Ένα, πιστεύω, όμορφο θέμα που αξίζει να δούμε. Αριθμοί και λέξεις.
Σε άλλο νήμα δόθηκαν απαντήσεις από τον αγαπητό Φαροφύλακα, την αγαπητή Ρεγινόρα, κι από άλλους φίλους. Εδώ αξίζει να το ξεχωρίσουμε.

Ένας 1ος κανόνας γραμματικής στο μπαμ:
Μέχρι και το δεκαεννέα / δεκαεννιά (19) γράφονται με μία λέξη. [τα απόλυτα αριθμητικά μέχρι το δεκαεννέα, οι δεκάδες, οι εκατοντάδες (το χίλια, εκατομμύριο, δισεκατομμύριο κ.λπ.) γράφονται με μία λέξη με έναν τόνο].

[Λεξικό Τριανταφυλλίδη]
δεκαεννέα [δekaenea] & δεκαεννιά [δekaea] (άκλ.) αριθμτ. επίθ. απόλ. : 1. που δηλώνει ένα σύνολο από δεκαεννέα (19) μονάδες: Είναι ~ χρονών. ~ χιλιάδες / εκατομμύρια. || (αντί του τακτικού δέκατος ένατος): Σελίδα / κεφάλαιο ~. Έφτασε στις ~ Aυγούστου, τη δέκατη ένατη μέρα. 2. (ως ουσ.) το δεκαεννέα: α. ο αριθμός και το σύμβολό του: Δέκα και εννέα ίσον ~. || (ως ένδειξη βαθμολογίας): Πήρα ~. Aυτό το γραπτό παίρνει ~ / είναι για ~. β. καθετί που έχει ως διακριτικό τον αριθμό δεκαεννέα: Παίρνω το ~, λεωφορείο, τρόλεϊ κτλ. Ο άρρωστος / ο πελάτης του ~, που νοσηλεύεται / που μένει στο δωμάτιο δεκαεννέα. γ. το ~ (΄19), αντί 1919: Γεννήθηκε το ~. || για τη χρονολογία άλλων αιώνων. δ. στα / τα ~, για ηλικία δεκαεννέα χρόνων: Είναι / μπαίνει στα ~. Έφτασε τα ~.
[λόγ. < ελνστ. δεκαεννέα· ελνστ. δεκαεννέα με συνίζ. για αποφυγή της χασμ.]

Επίσης, το αριθμητικό μέγεθος:
Τα απόλυτα αριθμητικά γράφονται με αριθμούς: π.χ. Παράγραφος 3, άρθρο 12, κεφάλαιο 7, σελίδα 254 κ.ά.

Σημ. Το θέμα με τους αριθμούς είναι μεγάλο και σε αρκετές περιπτώσεις θολό ή με ελεύθερη επιλογή. Άλλοτε γράφονται μόνο αριθμοί, άλλοτε ολογράφως και μονολεκτικά κι άλλοτε με περισσότερες λέξεις ή και σε συνδυασμό αριθμού-λέξης / λέξεων.

Ελπίζω να το εμπλουτίσουμε το θέμα των αριθμών για όλες τις περιπτώσεις [π.χ. για έτος, ημερομηνία, ώρα, διαστάσεις, ποσοστά, ποσότητες, χαρακτηριστικά κ.λπ. (2015 / 22:35 / 20ός αιώνας / πενήντα ευρώ / 25 ευρώ / 28η Οκτωβρίου)].
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Σε αυτό το θέμα είχα πάντα μια μικρή επιφύλαξη. Από την στιγμή που προφέρονται σαν μια λέξη, γιατί να μην γράφονται και σαν μία;

Λέω —και λέμε,— για παράδιεγμα, εικοσιτρία, έτσι, με έναν μόνο τόνο εκεί στην προπαραλήγουσα, γιατί να το γράφουμε χώρια ενώ το δεκαεννέα, όπου κάνουμε το ίδιο πράγμα, να το γράφουμε κολλητά;

Επίσης, ενίοτε έχουμε μια τόσο καλή συγκόλληση που πρόκειται φανερά για λέξη νέα και σύνθετη όπως όταν λέμε (και άρα μπορούμε και να γράψουμε) εικοστρία (αντί εικοσιτρία ή είκοσι τρία)

Οπότε, προσωπικά, και στο συγκεκριμένο κανόνα, δεν πείθομαι για πιστή υπακοή. :)
 
Καλησπέρα αγαπητέ Φαροφύλακα.
Πάνω σε αυτό που λες, θα ήθελα να μάθω κι εγώ ένα ξεκάθαρο «γιατί», δεν έχεις άδικο, κι εγώ λέω να κρατάμε μονολεκτικά και μονοτονικά τα σύνθετα αριθμητικά με μπούσουλα τον κανόνα γραμματικής, όμως γιατί μέχρι το δεκαεννέα (19) κι όχι μέχρι το (99); σαν άσχημο ενενηνταεννέα; όντως είναι ασχημόφατσα. Από την άλλη, κι ο Μπαμπινιώτης αναφέρει κάπου πως κρατάμε τον κανόνα μέχρι το δεκαεννέα και μετά τα υπόλοιπα (απόλυτα) αριθμητικά γράφονται ως δύο λέξεις (γράφει κι ένα ωραίο παράδειγμα, για το Εικοσιένα ως ουσιαστικοποιημένο αριθμητικό, μόνο σε περίπτωση χρονολογίας τής Ελληνικής Επανάστασης).

Σημ. Διάβαζα πριν λίγο μερικά παραδείγματα του Ν. Σαραντάκου για τον γλωσσοδέτη με τα τακτικά αριθμητικά με τις πολλές συλλαβές. Άλλο τρελό θέμα κι αυτό.
 
ο τονισμός στη νεοελληνική χαίνει (προσωπικά, έχω τους δικούς μου κανόνες, που είναι συνεπέστεροι προς την εκφορά της γλώσσας).Αλήθεια, πώς θα γράψω φέρ' ειπείν ''εκατονσαραντατρία'', ενώ προφέρω εκατΌνσαραντατρία ; και τί κακό υπάρχει στο να θέσει κανείς δύο τόνους σε μιά μακροσύλλαβο λέξη, όταν αυτοί προφέρονται ; μήπως δέν γράφουμε ''το μιλκομπούκαλό μου'' ; ''το αυτοκίνητό μου'' ; κλπ
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Η αλήθεια είναι πως οι κανόνες του μονοτονικού σηκώνουν μια μικρή βελτίωση.

Τώρα, όσον αφορά το εκατονσαραντατρία, στην πραγματικότητα δεν τα κολλάμε, με τευτονική κόλλα, αλλά γράφουμε: εκατόν σαράντα τρία, πράγμα που δεν δημιουργεί και θέμα στους τόνους.
 
Top