Βιβλιότητα, ή αλλιώς για την φυσική οντότητα του Βιβλίου.

Διατσέντα

Λαίδη Βιβλιοδέτρα
Ας ξεκινήσουμε λοιπόν μια κουβέντα για τη φύση του βιβλίου. Τι ματιά θα μπορούσαμε να υιοθετήσουμε; Μα δεν είναι μια. Και είναι ρίσκο μεγάλο να περιορίσουμε τέτοιο θέμα σ’ ένα νήμα ενός φόρουμ έστω κι όσων αγαπούν τα βιβλία με όποιο τρόπο κι αν τ’ αγαπούν.

Όμως με βάλατε στον πειρασμό να θέσω εαυτόν στην δοκιμασία να πω μερικά πράγματα που θα θέσουν ζητήματα , αλλά επ’ ουδενί θα είναι σαν από βήματος γνώστη προς μη γνώστες.

Μιλώντας για βιβλία αναπόφευκτα κυριαρχεί προς ώρας η σχέση του χρήστη ενός βιβλίου με το περιεχόμενό του που είναι και η σημαίνουσα σχέση που έχουμε όλοι μαζί του. Κάποιοι όμως κρατάνε και μια άλλη γοητεία του. Της όψης του, της κοψιάς του, της οσμής του, της αφής του. Δεν θα έλεγα της γεύσης του για τους ανθρώπους. Αν όμως τα έντομα είχαν μιλιά θα μας έδιναν πληροφορίες και για τις γεύσεις του…*

Κι εδώ υπάρχει ένας ακόμα κίνδυνος, εκτός απ’ αυτόν που εγκυμονεί η συντόμευση και η εκλαΐκευση κάποιας γνώσης κι αυτός είναι το να περιοριστεί αυτή η σχέση σε βαθμό γραφικότητας και ίσως αυτό το νήμα να γίνει χρήσιμο απ’ αυτή την άποψη. Αν δηλαδή καταφέρει να αποκαλύψει με κάθε μέσον πως η σχέση αυτή μπορεί να αναβαθμιστεί από απλή σχέση χρηστικότητας σε σχέση απόλαυσης, μιας όχι απλά επιτηδευμένης αισθητικής, αλλά μιας αισθητικής εκφραστικής, που προκύπτει από δρόμους δημιουργικούς. Προς αυτό το σκοπό θα χρειαστεί να ταξιδέψουμε κι έξω απ’ τα ελληνικά σύνορα, αναπόφευκτα.

Ας προσπαθήσουμε. Καλή μας επιτυχία και στα φόρα λοιπόν, Βιβλία εκφραστικά…







*Παρεμπιπτόντως και για να τιμήσουμε το νήμα με το πρώτο οφ τόπικ, κοινώς εκτός θέματος, αν στ’ αλήθεια δείτε ψαράκια να ξεπηδούν απ’ τα ράφια της βιβλιοθήκης σας μην κάτσετε να τα ρωτήσετε όλο ευγένεια, αν το γεύμα ήταν καλό… και τιμή μας να σας έχουμε πάλι κοντά μας στο εστιατόριό μας…
Καθαρίστε καλά, ξεσκονίστε τα βιβλία όλα ένα προς ένα και αφήστε κάποιο σκοροκτόνο στις γωνιές των ραφιών…Αυτό για τα paperbacks…
Στα δεμένα με σκληρό εξώφυλλο βάλτε τα μαζί με σκοροκτόνο σε μια σακούλα καλά κλεισμένη για κανένα μήνα, σ’ όποιο υπέδαφος κι αν έχει κάποιο ψαράκι κρυφτεί δεν θ’ αντέξει για πολύ...:)))
 
Μιλώντας για βιβλία αναπόφευκτα κυριαρχεί προς ώρας η σχέση του χρήστη ενός βιβλίου με το περιεχόμενό του που είναι και η σημαίνουσα σχέση που έχουμε όλοι μαζί του.
Τα bold είναι δικά μου. Σε ό, τι με αφορά, η οπτική εντύπωση είναι εξ ίσου σημαντική με το περιεχόμενο. Ένα τεχνικό παράδειγμα που ίσως ξαφνιάσει: δε θα διάβαζα ποτέ και για κανένα λόγο ένα βιβλίο που δεν με έχει κερδίσει πρώτα με την εμφάνισή του, ακόμα κι αν ήταν το τελευταίο αντίτυπο ενός αριστουργήματος της παγκόσμιας λογοτεχνίας σε ακτίνα εκατοντάδων χιλιομέτρων. (για ηλεκτρονική μορφή δεν το συζητάω ούτε για πλάκα βέβαια, γελάω και που το σκέφτομαι)
Πάντως, το αισθητικό κριτήριο που χρησιμοποιώ για να επιλέξω ένα βιβλίο δεν είναι ξεκάθαρα περιγράψιμο. Αντικρίζοντας το βιβλίο στην προθήκη ή στο ράφι, αναπτύσσεται ακαριαία ένα αίσθημα συμπάθειας ή αποστροφής. Δεν ξέρω με ποιον μηχανισμό, και λίγο μ' ενδιαφέρει.
 

Άγγελος Κ

Όμορφο Νιάτο
Θα συμφωνήσω στα περισσότερα με τον Λευτέρη. Η πρώτη επαφή με το βιβλίο είναι η εμφάνισή. Αυτή θα σε κάνει να το διαλέξεις μεταξύ άλλων και να το πάρεις στα χέρια σου για να το ψάξεις περισσότερο.

Εδώ όμως βρίσκω και έναν παραλληλισμό του βιβλίου με τον άνθρωπο! Το πρώτο βήμα για να γνωρίσεις κάποιον (όχι απαραίτητα ερωτικά) είναι η εμφάνιση. Και δεν εννοώ να είναι όμορφος αλλά συμπαθής, οικείος.

Και στις δυο περιπτώσεις όμως η αρχική εικόνα μπορεί να αλλάξει αν το βιβλίο ή ο άνθρωπος αντίστοιχα αποδειχτούν κατώτεροι των περιστάσεων. Σε αυτή την περίπτωση η ομορφιά\συμπάθεια φθείρεται και οι ισορροπίες αλλάζουν.

Το ίδιο μπορεί να συμβεί και αντίστροφα, όμως υπάρχουν πολύ λιγότερες πιθανότητες να μάθεις τον εσωτερικό κόσμο του βιβλίου\ανθρώπου αφού δεν θα σε έχει πρώτα γοητεύσει κάτι από την εμφάνισή του για να κάνεις την πρώτη κίνηση.

Την καλημέρα μου.
 

Διατσέντα

Λαίδη Βιβλιοδέτρα
Μια θερμή καλημέρα και στον Άγγελο και στον Λευτέρη. Ομολογώ είσαστε φωτεινά παραδείγματα, γιατί όλο και συχνότερα πια συναντώ ανθρώπους που σε συνάρτηση με το κόστος ενός βιβλίου σήμερα έχουν φτάσει στην άλλη άκρη του να διαβάζεται άρτια ένα κείμενο κι αυτό να είναι αρκετό. Όμως φίλοι, σήμερα θα προχωρήσω με σαφήνεια σε μια αναφορά που θα μας βοηθήσει στην κουβέντα μας πιο κάτω. Η μέρα είναι κάπως φορτωμένη και δεν θέλω να γίνω πρόχειρη. Ως το βράδυ λοιπόν τα σέβη μου σε όλους...
 
Υπέροχη Διατσέντα,
περιμένω κι εγώ τα δώρα, χειροπιαστά πράματα όχι γνώμες σαν τη δική μου (δεν έχω περάσει ούτε απ' έξω). Στο άλλο νήμα (για τα συλλεκτικά βιβλία), ο αγαπητός Βιβλίοεκτιμητής, αυτό πιστεύω πως εννοούσε και συμφωνώ απόλυτα. Η τέχνη τού χειροποίητου βιβλίου, όλη αυτή η μαγική διαδρομή (ας δούμε -έστω σε απλή μεταφορά- τα βήματα, παραδείγματα, πηγές, τεχνοτροπίες, χώρες, βιβλιογραφία, τεχνίτες, καλλιτέχνες, συγγραφείς, τυπογράφους, υλικά, επιλογή χαρτιού, όλους αυτούς που έχουν απομείνει στον μαγικό αυτό κόσμο).

Κοπελάρα, αυτό το νήμα θα γράψει ιστορία.
 

Διατσέντα

Λαίδη Βιβλιοδέτρα
Λίγη ιστορία.
Επιτρέψτε μου πριν από ο,τιδήποτε άλλο πρόκειται να γράψω στο μέλλον, να σας συστήσω την ιστορία του όρου Βιβλιότητα, που χρησιμοποιώ στον τίτλο αυτού του νήματος. Γι’ αυτό θα παραθέσω πιο κάτω την ελεύθερη μετάφραση ενός κειμένου, που έγραψε ο δημιουργός βιβλίων (έτσι αυτοπροσδιορίζεται, ως book maker), ο Philip Smith.
O μεγάλος αυτός καλλιτέχνης και τεχνίτης του βιβλίου ανήκει στους θεμέλιους λίθους μιας ομάδας που έμελλε να αποφασίσει καθοριστικά για το μέλλον της χειροτεχνικής βιβλιοδεσίας στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, μια και στο πρώτο μισό τον ρόλο αυτό τον κατείχαν αποκλειστικά και με εξαίρετη επιτυχία οι Γάλλοι. Η σύγχρονη χειροτεχνική βιβλιοδεσία, με τα στοιχεία της δημιουργικότητας και της μοναδικότητας, από έναν και μόνο δημιουργό εκεί έχει τις ρίζες της. Στην ιστορική δράση των Designer Bookbinders. Ο Philip Smith εκτός των σπουδαίων έργων που αφήνει, έχει προικίσει τον κόσμο του σπάνιου δημιουργικού βιβλίου με μιαν υπέροχη βιβλιογραφία εργαλείο, όχι μόνο τεχνολογικό αλλά και βαθιά φιλοσοφικό. Στα 1970 εκδίδει το μικρό έργο του για την οντότητα του Βιβλίου. Και είναι εδώ, σ’ αυτό το νήμα, που μετά φόβου Θεού, θα τολμήσω να χρησιμοποιήσω για πρώτη φορά μιαν ανύπαρκτη ελληνική λέξη, τη λέξη Βιβλιότητα, σαν την πλησιέστερη ισάξια της αντίστοιχα ανύπαρκτης αγγλικής λέξης, που ο Philip Smith ανάγει σε επίσημο όρο στους κύκλους του δημιουργικού βιβλίου, τότε στα 1970. Της λέξης Bookness.

Στα 1994, (και ναι, φέτος εορτάζει τα είκοσι χρόνια ύπαρξής του στο διαδίκτυο), ο Peter Verheyen http://www.philobiblon.com/vita.shtml, ξεκινάει τον ιστοχώρο www.philobiblon.com. Αυτός ο ιστοχώρος φιλοδοξεί άμα τη δημιουργία του να καλύψει κάθε πεδίο της δημιουργικής διαδικασίας των βιβλίων-αντικειμένων τέχνης. Καθιερώνεται πια de facto και ο όρος Καλλιτέχνης του Βιβλίου, δηλαδή Book Artist και κατά συνέπεια η δράση των Book Artists είναι οι Book Arts.
Η Τέχνες του Βιβλίου κοντολογής. Κι αυτές λοιπόν η Τέχνες δεν συμπυκνώνουν τίποτε περισσότερο, παρά τις παραδοσιακές Τέχνες του βιβλίου, που πια χειραγωγούνται στην πιο σύγχρονή τους εκδοχή, επηρεασμένες από τα σύγχρονα ρεύματα των εφαρμοσμένων τεχνών, που όμως η ίδια η φύση του βιβλίου τους προσδίδει έναν διαφοροποιημένο χαρακτήρα από τις άλλες εφαρμοσμένες τέχνες.
Γνώστης ικανός των γεγονότων της εποχής εκείνης ο Verheyen, καθόλου τυχαία δεν ξεκινά το εγχείρημά του και καθόλου τυχαία δεν απευθύνεται στον διευθύνοντα της ενημερωτικής για τα μέλη εφημερίδας των Designer Bookbinders, ζητώντας ένα κείμενο πάνω στον όρο Bookness, για να δημοσιευθεί στο philobiblon.
Και να λοιπόν τι επι της ουσίας αναλαμβάνει ο εμπνευστής του όρου, ο Philip Smith, να απαντήσει http://www.philobiblon.com/bookness.shtml.
Η μεταφορά που κάνω είναι σε πολύ ελεύθερη μετάφραση και ζητώ συγνώμη γιατί πράγματι δεν μπήκα ποτέ στη λογική να μεταφράσω κατά γράμμα το λόγο του Philip Smith. Τόσα χρόνια τώρα. Δηλώνω όχι απλά αδυναμία, αλλά για την ακρίβεια αποφεύγω από βαθύ σεβασμό και δέος μην ελαχιστοποιήσω κάποιες απ’ τις προθέσεις του λόγου του. Όσοι μπορούν να το διαβάσουν κατ’ ευθείαν απ’ τ’ αγγλικά, πολύ καλά και συζητάμε λεπτομέρειες μετά. Όσοι δεν μπορούν ελπίζω να βοηθήσω κατά τα κουράγια μου.

Το “Τι-νάναι” (The whatness) της Βιβλιότητας (of bookness), ή τι είναι ένα βιβλίο.
Γραμμένο από τον Philip Smith σαν απάντηση στην επιστολή του Peter Verheyen προς τον επιμελητή της ενημερωτικής εφημερίδας των Designer Bookbinders σχετικά με την “Βιβλιότητα”.

Ευχαριστώ Peter Verheyen, για τη χρήσιμη πληροφορία σχετικά με το περιεχόμενο περί βιβλιοδεσίας στο διαδίκτυο. Μακάρι να είμασταν όλοι on line. Υπάρχει ωστόσο ένα αντικείμενο που ανέφερες κι αυτό αφορά στις συζητήσεις περί της οντότητας του βιβλίου μέσα στους κύκλους των Designer Bookbinders. Στην πραγματικότητα πολύ λίγο συζητείται αυτό το θέμα στους βιβλιοδετικούς κύκλους γενικότερα, περιορίζεται μάλλον στο χώρο του βιβλίου αντικειμένου τέχνης κι ανάμεσα στους δημιουργούς βιβλίων αντικειμένων.

Διάλεξα τον όρο bookness στα 1970 (διαβάζοντας στον Οδυσσέα του James Joyce την φράση “horseness of horses”, “the whatness of horses”, αυτό μ’ έκανε να το παραφράσω ως “the whatness of books” ή “bookness”) κι έχω μιλήσει και γράψει γι’ αυτόν σε διαφορετικές περιπτώσεις, όπου προσαρμόζω κάθε φορά την προσέγγισή μου μέσα από τα σύγχρονα δεδομένα. Έτσι έχουμε δημοσιεύσεις κι ομιλίες κατά σειρά στα οποία ο όρος προσεγγίζεται:
Άρθρο μου στο DB Review No.14 1979,
εισαγωγή μου στον κατάλογο της έκθεσης Modern British Bookbinding στα 1985;
σ’ένα κείμενο στο A Bookbinders' Florilegium επιμελημένο απ΄τον John Chalmers (HRHRC Texas, 1988),
πλέον πρόσφατα ένα σημείωμα στο κείμενό μου "Understanding the Physical Book Arts" στο The Private Library Journal 6:2, Summer 1993,
στο περιοδικό Umbrella και σε διαλέξεις στις ΗΠΑ και τον Καναδά.
Αυτό που ακολουθεί είναι μια ελαφρά παραλλαγμένη εκδοχή της εισαγωγής στο Understanding the Physical Book Arts.
Βιβλιότητα (bookness): Τα ποιοτικά στοιχεία που σχετίζονται με το βιβλίο. Στην απλούστατη ερμηνεία του ο όρος καλύπτει την συσκευασία πολλών στιβάδων που συγκρατούνται μεταξύ τους σε σταθερή ή διαφοροποιούμενη συνέχεια από κάποιας μορφής συνδετικό μηχανισμό, υποστήριξη, ή δοχείο, συσχετιζόμενο με ένα οπτικό/λεκτικό περιεχόμενο που αποκαλείται κείμενο. Ο όρος δεν θα έπρεπε να συμπεριλαμβάνει -κι αυτό με αυστηρότητα- μορφές πριν τον κώδικα, όπως ο κύλινδρος ή οι πήλινες πλάκες, και πραγματικά τίποτε που να απεικονίζεται σε ένα μονό φύλλο ή μια επίπεδη επιφάνεια όπως ας πούμε η οθόνη μιας τηλεόρασης, μια αφίσσα ή μια προκήρυξη.
Η Βιβλιότητα ωστόσο αν διασταλεί σαν όρος μπορεί να συμπεριλάβει ένα ψηφιοποιημένο ή ηλεκτρονικό κείμενο όπως με την μορφή ενός CD, ενός σκληρού δίσκου, ενός μικροτσίπ, ή διαφόρων μορφών όπως φύλλα χαρτιού δεμένα με σπιράλ που φέρουν συνεχόμενο κείμενο, πυραμίδες, δωδεκάεδρα, κι άλλα γεωμετρικά πολυεδρικά σχήματα, που μπορεί να φέρουν κείμενο καταγεγραμμένο πάνω τους. Δεν θα περιέγραφα όλα αυτά τα αντικείμενα σαν φέροντα τις ποιότητες του όρου Βιβλιότητα ή ότι ο ορισμός της Βιβλιότητας θα τα κάλυπτε πλήρως.
Ένα κενό βιβλίο παραμένει βιβλίο, αλλά ένα κενό δωδεκάεδρο ή μια λευκή συστάδα χαρτιά δεμένα με σπιράλ δεν είναι βιβλία, είναι απλά ένα δωδεκάεδρο κλπ. Ενα κείμενο μπορεί να καταγραφεί οπουδήποτε, αλλά αυτό δεν κάνει πάντα ένα βιβλίο ή κάτι που να φέρει τις ποιότητες της Βιβλιότητας. Κι ένας κύλινδρος διατηρεί τη φύση του σαν τέτοιος, ακόμα κι αν είναι κενός κειμένου.
Ένα αρκουδάκι με κείμενο πάνω του δεν είναι ένα βιβλίο. Το βιβλίο δεν είναι το κείμενο, αν και είναι παραδοσιακά συνδεδεμένο μ’ αυτό κι αυτά τα δύο στοιχεία εμφανίζονται συχνά να παρεξηγούνται σαν ταυτόσημα.
Το βιβλίο είναι ένα συνδεδεμένο πολυεπίπεδο μέσο, που πάνω του κείμενα, λεκτικά ή αναπαραστάσεις τους (όπως ας πούμε στην περίπτωση της γραφής Μπράϊγ, αλλά και κάθε μορφής απεικόνιση, ανάγλυφη ή ένθετη ή έντυπη) μπορεί να έχει εγγραφεί, τυπωθεί, χαραχθεί, αναπαραχθεί, ή συγγεντρωθεί.
Τα επιβεβλημένα μεγάλα φύλλα πάνω στα οποία το κείμενο έχει τυπωθεί, πριν το δίπλωμά τους σε τετράδια ή τυπογραφικά, δεν συνιστούν κάποια μορφή βιβλίου (δεν έχουν ακόμα αποκτήσει τις ποιότητες της Βιβλιότητας). Ούτε το μικροφίλμ ή τα μικροφίς που φέρουν αντιγραμμένα τα κείμενα των βιβλίων μπορούν να περιγραφούν ως έχοντα Βιβλιότητα. Θα θεωρούνταν σαν μονοεπίπεδα σχήματα σαν πάνω σ’ ένα μηχανισμό βίντεο (ή ένα ζωγραφικό έργο για παράδειγμα), αλλά όταν το ίδιο κείμενο διατεθεί στο σχήμα βιβλίου, τότε παίρνει τις ποιότητες της Βιβλιότητας.
Τίθεται ερωτηματικό στο κατά πόσο η ονομασία βιβλίο είναι αρκετή για να προσδώσει σ' ένα αντικείμενο την υπόσταση του βιβλίου. Η αντίληψη ότι ένας καλλιτέχνης μπορεί να αποκαλέσει, ο,τιδήποτε αυτός αρέσκεται, έργο τέχνης ή βιβλίο, επειδή αυτός το ορίζει, είναι ο έσχατος βαθμός ατσαλοσύνης κι αντιβαίνει οποιαδήποτε οδό προς την αλήθεια, παρά τον Marcel Duchamp!
Σε μια ιστορία του Ray Bradbury, το Farhenheit 451, υπάρχει μια ομάδα ανθρώπων που για να τα σώσουν, απομνημονεύουν βιβλία, και αποκαλούνται «βαδίζοντα βιβλία». Άλλα παρόμοια υποκατάστατα συναντά κανείς στην καλλιτεχνική φρασεολογία, αλλά η μνήμες των βιβλίων δεν συνιστούν ακόμα φόρμα βιβλίου και δεν μπορούν να αποκαλούνται βιβλία ή να φέρουν Βιβλιότητα.
Θα μπορούσε όμως να πει κανείς ότι οι κάρτες Ταρώ έχουν Βιβλιότητα. Λειτουργούν σαν μια λειτουργική ομάδα μονοεπίπεδων ελεύθερων φύλλων με συσχετιζόμενες παραστάσεις, που είναι φορείς κειμένου σε μορφή εικόνας. Η παραδοσιακή γνώση προσδίδει στην Ταρώ την υπόσταση μιας φιλοσοφικής πραγματείας.
Τα επίπεδα ενός βιβλίου έχουν απαραίτητη σχέση ή γίνονται απλά μια συλλογή αυθαίρετων επιπέδων για τα οποία η φόρμα του βιβλίου δεν είναι απαραίτητη. Πολλά επινοημένα επί τούτου αυθαίρετα αντικείμενα, όπως μασημένα ή διαλυμμένα κείμενα σε μπουκάλια κλπ μπορεί να είναι, μπορεί όμως και να μην είναι αντικείμενα τέχνης, σίγουρα όμως δεν είναι αντικείμενα με Βιβλιότητα.
Η τέχνη του δημιουργού βιβλίων θα έπρεπε να είναι διακριτή απ’ την τέχνη του βιβλίου ενός καλλιτέχνη. Το βιβλίο λογιάζεται γενικά σαν ένα συμπαγές, βολικά μεταφερόμενο, κινούμενο αντικείμενο (μολονότι μπορεί να υπάρχουν γιγάντια βιβλία καμωμένα από οποιοδήποτε υλικό). Το βιβλίο, ως βιβλίο, έχει πολλαπλά επίπεδα, επειδή όλο το κείμενο ή το υλικό που περιέχει, θα ήταν άγαρμπο σε μια μονοεπίπεδη μορφή.
Υπάρχουν αντικείμενα προσομοιάζοντα με βιβλία ή βιβλία που προσομοιάζουν με αντικείμενα, αλλά αυτό είναι μια διαφορετική ιστορία.

Αν κάποιος επιθυμεί να αναφερθεί μ’ αυτό το κείμενο (στην ολότητά του παρακαλώ) στο διαδίκτυο ή σε κάποιο ιστότοπο, δίνω την άδειά μου να το κάνει.
Philip Smith 1996.
 

Πολύνιους

Κοινωνός
Δεν κατάφερα να διαβάσω ολόκληρη την τελευταία ανάρτηση, που, ίσως, θα έκανε σαφέστερο το θέμα του νήματος, αλλά δεν κατάλαβα καθόλου τι συζητάμε. Αν κρίνουμε το βιβλίο απ' την εξωτερική του εμφάνιση; Αυτό νομίζω το έχουμε ξανασυζητήσει... Πάντως, τις περισσότερες φορές, δεν διαβάζω βιβλίο αν δεν μ' αρέσουν οι σελίδες του, η γραμματοσειρά του κ κάποια άλλα πράγματα.

Από 'κει και πέρα, αν συζητάμε αν το βιβλίο έχει κάποια ξεχωριστή υπόσταση σαν αντικείμενο, φαντάζομαι ότι δεν υπάρχει απάντηση, κι έχει να κάνει γενικά με το αν πιστεύουμε ότι τα αντικείμενα έχουν δική τους υπόσταση, όχι; :χμ: :χμ:
 

Διατσέντα

Λαίδη Βιβλιοδέτρα
Φίλη μου, ξέρω πως ένα μεγάλο κείμενο σ’ ένα φόρουμ είναι δύσκολο να παρακολουθηθεί, αλλά φοβάμαι ότι επειδή μπαίνουμε εδώ σ’ εναν κόσμο άγνωστο και πολύ μεγάλο είναι απαραίτητο να παρατεθούν και να διασαφηνιστούν πράγματα που θα διαμορφώσουν ανάμεσά μας μια κοινή γλώσσα που τώρα δεν υπάρχει. Το νήμα αυτό προέκυψε απ’ το νήμα που αναφέρεται στα βιβλία συλλεκτικά αντικείμενα λόγω της ομορφιάς τους. Θα προσπαθήσω να πάω αυτή την κουβέντα πιο κει. Σ’ αυτόν τον άγνωστο κόσμο του εικαστικού βιβλίου. Καθόλου τυχαίο που αυτή η φιλοσοφική κουβέντα εγείρεται από έναν εικαστικό βιβλιοδέτη όπως ο Philip Smith. Ο άνθρωπος καθόρισε τη στροφή της χειρoτεχνικής βιβλιοδεσίας σε αντικείμενο τέχνης, άρα και τη στροφή του σπάνιου συλλεκτικού βιβλίου σε αντικείμενο τέχνης. Αυτό τον κόσμο θα διερευνήσει αυτό το νήμα, όχι απλά, αλλά με παράθεση κάθε λεπτομέρειας αυτού του κόσμου, των προδιαγραφών του, των απαιτήσεών του, στο τέλος των περιορισμένων αλλά κι άλλο τόσο απεριόριστων ορίων του.Δυό φωτογραφίες θα βοηθήσουν να κατανοήσουμε από που φεύγουμε και πού κατευθυνόμαστε μ’ αυτό το νήμα.
Αυτό το νήμα λοιπόν μας μεταφέρει απ’ τον κόσμο αυτό:


Η σειρά του Άρχοντα των δακτυλιδιών του Τόκιεν σε paperback.

Σ’ αυτόν τον κόσμο:



Ό Άρχοντας των δακτυλιδιών του Τόκιεν, έργο του Philip Smith, 1968-1969, “Βιβλίο Τοίχος”, αποτελούμενο από 21 δερματόδετες βιβλιοδεσίες διακοσμημένες με την τεχνική Maril (φλούδες σάρκας δέρματος σε μορφή πάστας) της τριλογίας του Τόκιεν σε μία βιτρίνα/θήκη από ξύλο ροδόδενδρου, αλουμίνιο και perspex (ένα είδος plexiglass ενισχυμένου για προστασία από τις υπεριώδεις ακτινοβολίες). Η διακόσμηση έχει εμπρός και πίσω πλευρά. Αυτή είναι η πίσω. Κάθε βιβλίο έχει μιαν αυτόνομη εικαστική ύπαρξη. Όλα μαζί συνθέτουν μιαν άλλη ενότητα, αυτή του Βιβλίου-Τοίχου.
 
Last edited:

Διατσέντα

Λαίδη Βιβλιοδέτρα
Μετά από πολύ σκέψη θα ήθελα να ζητήσω συγνώμη που επιλέγω να μην συνεχίσω αυτό το νήμα απ’ την πλευρά μου. Παλεύω όλο αυτό το διάστημα, όλα όσα θα είχα να πω να τα χωρέσω στη λογική ενός φόρουμ. Είμαι παντελώς ανίκανη να το κάνω. Υπάρχει τέτοια πληθώρα πληροφοριών που η συντομογραφία των φόρουμ θα αδικήσει. Επίσης τολμώ να πω πως ίσως συνέχιζα αν έστω και δυο τρεις εμφανίζονταν να βρίσκουν κάτι ενδιαφέρον σ’ ό,τι γράφω. Μοιάζει πως όχι. Άρα απ’ την πλευρά μου το σταματώ ακριβώς στην αρχή του, που πάντως έχει ένα σωρό νήξεις γι’ αυτό τον άγνωστο κόσμο, αρκετές για να υποψιάσουν όποιον στο μέλλον έμπαινε στον κόπο να διαβάσει τα λίγα που γράφτηκαν.
 
Δεν υπάρχει κανένας απολύτως λόγος να διακόψεις το νήμα. Εκτός αν απλά κούρασε εσένα την ίδια. Ο βαθμός ανταπόκρισης από το κοινό στις περιπτώσεις τέτοιων θεμάτων, είναι αντιστρόφως ανάλογος της σπουδαιότητάς τους.

Έχω μερικές σκέψεις σχετικές με το περιεχόμενο της ανάρτησης #6, τις οποίες θα ανεβάσω αργότερα, σήμερα.
 

Διατσέντα

Λαίδη Βιβλιοδέτρα
Καλημέρα Λευτέρη, δεν πρόκειται για κούραση. Καθόλου. Κάθε άλλο. Το αντικείμενο αποτελεί για μένα ένας είδος έρωτα. Ίσως και τρόπο ζωής, αν δεν σας σοκάρει ο ακραίος προσδιορισμός. Δεν θα ήθελα να πω περισσότερα. Απλά επειδή υπάρχει μια πληθώρα πληροφοριών που πρέπει να μοιραστώ μαζί σας, έχω την έγνοια της συμπύκνωσής του, της εκλαΐκευσής τους αν θέλετε απ’ τη μιά κι απ’ την άλλη, ότι ίσως δεν έχετε και τη διάθεση να παρακολουθήσετε κάτι πυκνό που δεν άπτεται άμεσα του κόσμου που κινείται το φόρουμ, οπότε θα ήταν σαν να μονολογώ, πράγμα που δεν θα ήθελα επ’ ουδενί. Επίσης αν ξέρω οτι αυτό που γράφω παρακολουθείται έστω και με κάποιες γνώμες ή παρατηρήσεις ή ερωτήσεις ή κρίσεις ή ό,τιδήποτε τέλος πάντων, θα χρειαστεί να κάνω κάποιους άξονες προσέγγισης, ένα είδος μπούσουλα που να προδιαθέτει τους συμμετέχοντες στο νήμα για το παρακάτω. Αυτά σκεφτόμουν και σταμάτησα να γράφω το ο,τιδήποτε.

Κούραση πάντως γι’ αυτό το θέμα, εγώ, ποτέ.:)
 
Διαβάζοντας λοιπόν την ανάρτηση #6,μένω με την εντύπωση ότι είναι πολύ δύσκολο να κινηθεί κανείς σε απόλυτη ισορροπία πάνω στη διαλεκτική σχέση "κείμενο-αντικείμενο" των οποίων η σύνθεση αποτελεί και τον ορισμό του βιβλίου σαν οντότητα. Σαφέστατα, ένα βιβλίο δεν είναι το κείμενο. Απο την άλλη όμως, προσπαθώντας να αναδείξει κανείς την άλλη συνιστώσα, αυτήν του βιβλίου σαν αντικείμενο, κινδυνεύει να πέσει στην παγίδα που πέφτουν όσοι βλέπουν ένα βιβλίο σαν κείμενο και μόνο, να γίνει δηλαδή κι αυτός μονομερής σε ό, τι αφορά την προσέγγιση της έννοιας "βιβλίο". Όταν λέω μονομερής, εννοώ ότι ο υπερτονισμός των φυσικών χαρακτηριστικών ενός βιβλίου λειτουργεί αντίρροπα σε σχέση με το έτερο ήμισυ της υπόστασής του, το κείμενο δηλαδή. Αν η ισορροπία αυτή διαταραχθεί, αν δηλαδή υπερτονιστεί ο ένας απο τους δύο πόλους αυτής της διαλεκτικής σχέσης, το αποτέλεσμα θα είναι μια προσέγγιση για τον όρο "βιβλίο" η οποία θα γέρνει επικίνδυνα απο τη μία πλευρά
 
Καλημέρα σε όλους.
Τώρα κοπελάρα την πάτησες.
Όταν ήταν μπόμπιρας έπεσε μέσα στο καζάνι με το μαγικό φίλτρο Πίντσον.
(δυσκολεύομαι όταν συμφωνώ με τον Λευτέρη, όμως έχει δίκιο λέξη προς λέξη).
 

Διατσέντα

Λαίδη Βιβλιοδέτρα
Ας συνεχίσω λοιπόν και βλέπουμε.

Να πω ευθαρσώς ότι όντως εγώ έζησα ως τώρα, δουλεύοντας σ’ αυτόν τον χώρο. Ανήκω σ’ αυτή τη σχολή που κανείς θα χαρακτήριζε Αγγλική κι εδώ θα ξεκαρδιζόταν ένας απ’ τους δασκάλους μου που σε χρόνο ανύποπτο έλεγε θέλοντας να με κουρδίσει I’ll make a British Binder out of you!. Εγώ τότε όντως γινόμουνα μπαρούτι. Τώρα αυτός έχει πεθάνει και δεν μπορεί να δει, πώς δημόσια ομολογώ μετά από τριάντα περίπου χρόνια δράσης σε πολλά επίπεδα αυτού του χώρου, σε φάση σύνταξης πια και χωρίς κάποιο συμφέρον, να μιλώ για όλα αυτά, εγώ ακόμα, βαθιά ερωτευμένη και γεμάτη σχέδια για την μεταεπαγγελματική περίοδο αυτής της σχέσης (μένει πλέον ο απόλυτος έρωτας), ναι ομολογώ πως ανήκω ανεπιστρεπτί στην Αγγλική σχολή.

Κριός! αν αυτό λέει κάτι. Κάμποσο πείσμα, αλλά άρρωστη μανία για νέα, πρωτοπόρα, μοναδικά, πρωτότυπα πράγματα, πράγματα που δεν έχουν ταίρι και μάλιστα στη γέννεσή τους, εκεί που η αγνότητά τους είναι αδιαπέραστη, γιατί όσο προχωρούν δημιουργούνται αιρέσεις και παρααιρέσεις, που κάνουν το πράγμα δύσκολο κι ανιαρό.

Τι θέλει η Αγγλική σχολή; Όλα αυτά, αλλά από έναν άνθρωπο υποστηριζόμενα. Αυτό σε αντιδιαστολή με την κυρίαρχη Γαλλική σχολή που προκειμένου περί αψεγάδιαστης τελειότητας ένα βιβλίο αντικείμενο περνούσε κι ακόμα περνάει, σε κάθε φάση εξέλιξής του, από τα διαφορετικά χέρια αψεγάδιαστων τεχνιτών, υπό την επίβλεψη του εμπνευστή του. Για παράδειγμα ο περιώνυμος κ. Paul Bonnet, ανάθεμα κι αν λερώθηκαν τα χεράκια του με κόλλες ή μελάνια ή ό,τιδήποτε άλλο. Εκείνος έδινε την κατεύθυνση. Άλλοι έπρατταν γι’ αυτόν.

Κι έτσι ο κ. Δαυίδ Κέβιν Στήβενς, άλλος ευφυής και πεισματάρης και καταραμένος απ’ τα γενοφάσκια του, δεν κατέβαλε και πολύ κόπο να με πλάσει σε Βρετανίδα designer του βιβλίου. Είχα φυτευτεί ήδη μόνη μου σ’ αυτό το πόστο απ’ τη φύση μου και μάλιστα σε μια περίοδο άνθισης, περίοδο ζενίθ και στο σωστό τόπο. Δεν θέλω κανέναν να ανακατεύεται στις δουλειές μου πιστέψτε με. Ό, τι έχω κάνει ως τώρα είναι φτιαγμένο με τα δυό μου χεράκια. End of story και της παρένθεσης για το ποιά σας μιλάει και γιατί μιλάει έτσι.

Κι ερχόμαστε να ορίσουμε τον χώρο και το αντικείμενό του. Η ιστορία του βιβλίου σπάει στα δύο. Οι ιστορικοί των δύο περιόδων κι ενοτήτων, να σας πω, ότι δεν ερίζουν, θα ήταν ψέμα. Ερίζουν για τη σημαντικότητά της κάθε περιόδου, της κάθε ενότητας. Εγώ γελώ μ’ αυτό. Γελώ γενικά, γιατί δεν μπορεί κανείς που αγαπάει το βιβλίο σαν αντικείμενο, να μονοπωλεί σε μια περίοδο την αξία και την ομορφιά του. Έχω δει κάμποσα βιβλία κι εννοώ ιστορικής αξίας, σπάνια βιβλία. Δεν θα υποτιμούσα ούτε το πιο απλό και ασήμαντο στα μάτια ενός απαίδευτου. Το θεωρώ βλακώδες.

Μιλάμε για την ιστορία του χειρόγραφου βιβλίου και του έντυπου. Μάνι-μάνι, να ένας διαχωρισμός που ορίζεται στη βάση μιας διαδικασίας παραγωγής. Ορίζεται δηλαδή σε σχέση με την αυστηρά στενή οντότητα του βιβλίου. Καμμιά σχέση με το περιεχόμενο και τα σχετικά του.

Για να προσδιορίσω έναν ακόμα λόγο που με κάνει και γελώ για όσους καυγαδίζουν για το τί είναι σημαντικό στην ιστορία του βιβλίου. Γελώ γιατί οι του άλλου κόσμου δεν είχαν το αδιανόητο φαινόμενο στη χώρα τους (βλέπε Ελλάδα στην περίπτωσή μου) η περίοδος παραγωγής χειρόγραφου βιβλίου να είναι αντιστρόφως ανάλογη σε παραγωγικότητα απ’ ό,τι στις άλλες χώρες. Δηλαδή για να γίνω σαφής, στην Ελλάδα του 18ου αιώνα τα μοναστήρια του Αγίου Όρους παράγουν δεκαπλάσια χειρόγραφα βιβλία σε σχέση με τον 15ο ή 16ο αιώνα, βιβλία που βγαίνουν στη Δύση κι απλώνονται στις βιβλιοθήκες των υψηλά ιστάμενων συλλεκτών, ως μοναδικά και θησαυροί προς απόλαυση.

Ο ερευνητής λοιπόν μιας οποιασδήποτε άλλης Ευρωπαϊκής χώρας μπορεί να επικεντρώνεται στο αντικείμενο της Τυπογραφικής περιόδου του 18ου αιώνα, σαν εκείνου που οι εμπλεκόμενοι στην παραγωγή προσπαθούν να δώσουν λύσεις 1. σε σχέση με τον υψηλό βαθμό παραγωγής, άρα απλοποίησης των σταδίων, άρα εκτροπής απ’ τα αργόσυρτα στάδια των μεσαιωνικών βιβλίων, άρα πιο φτηνά βιβλία, άρα πιο πλατιά διαδεδομένα κείμενα κοκ μια υπόθεση που αφορούσε τη μαζικοποίηση της χρήσης και 2. αισθητικά όμορφα βιβλία που να θέλγουν τους κτήτορές τους, που είναι εκλεπτυσμένοι και ήδη συναγωνίζονται σ’ αυτό το επίπεδο, μια υπόθεση που ήδη έθετε τα σπέρματα της δημιουργίας κοινού συλλεκτών όμορφων βιβλίων.

Μιλάμε λοιπόν για την περίοδο που το βιβλίο σαν αντικείμενο αλλά και σαν πνευματικό υλικό κυριολεκτικά έφερνε τ’ απάνω κάτω στην Ευρώπη σ' ένα σωρό επίπεδα. Τέλεια!

Όχι όμως στην Ελλάδα. Αυτή η παραγωγή, δηλαδή η έντυπη για την Ελλάδα δεν είναι εγχώρια. Πραγματοποιείται στα μεγάλα Ευρωπαϊκά κέντρα υπό την υψηλή εποπτεία Ελλήνων λόγιων και τεχνιτών της διασποράς. Αυτοί ταξιδεύουν, αρχής γενομένης απ’ την Ιταλία και κατευθύνονται Δυτικά και Βόρεια. Έτσι κινιόταν ο διωκόμενος κόσμος του έντυπου βιβλίου τότε. Διωκόμενος απλά γιατί ήταν κι εμπλεκόμενος με κάθε ανατρεπτική δράση της εποχής. Βλέπε επαναστάσεις κοινωνικού χαρακτήρα, αλλά πάνω απ’ όλα ενός πολέμου, που αιματοκύλησε χώρες ολόκληρες σε εμφύλιους σπαραγμούς, εννοώ τον θρησκευτικό πόλεμο μεταξύ Καθολικών και Προτεσταντών κάθε μορφής.

Ενώ στην Δυτική Ευρώπη συμβαίνουν όλα αυτά, ειδικά στην Ελλάδα γράφαμε ακόμα με το χέρι. Είμασταν χειρώνακτες εν γένει ακόμα. Τέρμα. Έτσι είναι. Τυπογραφία αποκτήσαμε με τη διαμόρφωση νεοελληνικού κράτους (λέμε τώρα κράτους έτσι για να ορίσουμε κάπως τα πράγματα), άρα μιλάμε για 19ο αιώνα. Κι επειδή το αυτόφωτον είχε προ πολλού εκλείψει στη χώρα αυτή κι επειδή η ιστορία του Ευρωπαϊκού βιβλίου γενικότερα, το μόνο που δεν μπορεί να επικαλεστεί είναι αυτόχθονη και αυτόφωτη παραγωγή, απλά γιατί όλα κυλούσαν κι έρρεαν σαν σε συγκοινωνούντα δοχεία με έναν εκπληκτικό τρόπο.

Το νεοελληνικό βιβλίο έχει αυτά τα χαρακτηριστικά. Είναι εμπνεόμενο απ’ τις επιρροές που ήδη έχουν διαμορφωθεί στη Δύση, εμπνέει τη Δύση με το Βυζαντινό παρελθόν του, εμπνέει τη Δύση με το καινούργιο πάντρεμα που υιοθετεί πια σε μια αυτόχθονη παραγωγή, το πόσο εμπνέει το μελετάμε κι έχουμε ενδιαφέρουσες ανακαλύψεις πάνω σ’ αυτό. Μιλάμε για εξαιρετικά παντρέματα.

Σ’ αυτό το σημείο και μ’ αυτή τη σύντομη αναδρομή στην σπανιότητα των βιβλίων αντικειμένων, βάζω έναν μπερντέ στην ουσία που διαχωρίζει το τι γίνηκε εδώ κι αλλού, αλλά ταυτόχρονα θα μας βοηθήσει, να δούμε το γιατί η χώρα μας στη σύγχρονη ιστορία του σπάνιου, δημιουργικού βιβλίου έχει πτωχή παρουσία στο διεθνές σκηνικό. Να προσέξουμε. Δεν λέω είμαστε ανύπαρκτοι. Λέω είμαστε πτωχοί και δεν έχουμε σχολή αυτόχθονη. Είμαστε ετερόφωτοι. Ίσως γιατί η εκπαίδευση όσων έκαναν ή κάνουν ό,τι κάνουν δεν έγινε τόσο στην Ελλάδα όσο έξω απ’ αυτήν.

Απ’ την πλευρά μου λοιπόν, θα προσπαθήσω να επικεντρωθώ στα σύγχρονα σπάνια βιβλία. Η ματιά μου θα είναι τρομερά μικτή πάνω στα ίδια τα αντικείμενα και δεν θα έχει πατρίδα. Θα είναι διεθνιστική ματιά. Αδύνατον να απομονώσω κάτι απ’ όλα. Κύρια όμως προς δύο κατευθύνσεις θα κινούμαι.Την υλική υπόστσαση του βιβλίου κι αντίστοιχα την αισθητική του. Σ’ αυτό το ταξίδι είναι αναπόφευκτη η ιστορική αναδρομή. Άρα υπομονή κι εγώ κι εσείς, αλλά κύρια μπείτε στον κόπο της συμμετοχής, με όποιο τρόπο θέλετε. Αυτό θα μας δίνει κουράγιο κι έναυσμα ίσως καλύτερο.

Καλημέρα σ’ όλους και καλό Σαββατοκύριακο.

Λευτέρη σ’ ευχαριστώ γιατί με έλυσες κομματάκι.:)))
 

Διατσέντα

Λαίδη Βιβλιοδέτρα
Διαβάζοντας λοιπόν την ανάρτηση #6,μένω με την εντύπωση ότι είναι πολύ δύσκολο να κινηθεί κανείς σε απόλυτη ισορροπία πάνω στη διαλεκτική σχέση "κείμενο-αντικείμενο" των οποίων η σύνθεση αποτελεί και τον ορισμό του βιβλίου σαν οντότητα. Σαφέστατα, ένα βιβλίο δεν είναι το κείμενο. Απο την άλλη όμως, προσπαθώντας να αναδείξει κανείς την άλλη συνιστώσα, αυτήν του βιβλίου σαν αντικείμενο, κινδυνεύει να πέσει στην παγίδα που πέφτουν όσοι βλέπουν ένα βιβλίο σαν κείμενο και μόνο, να γίνει δηλαδή κι αυτός μονομερής σε ό, τι αφορά την προσέγγιση της έννοιας "βιβλίο". Όταν λέω μονομερής, εννοώ ότι ο υπερτονισμός των φυσικών χαρακτηριστικών ενός βιβλίου λειτουργεί αντίρροπα σε σχέση με το έτερο ήμισυ της υπόστασής του, το κείμενο δηλαδή. Αν η ισορροπία αυτή διαταραχθεί, αν δηλαδή υπερτονιστεί ο ένας απο τους δύο πόλους αυτής της διαλεκτικής σχέσης, το αποτέλεσμα θα είναι μια προσέγγιση για τον όρο "βιβλίο" η οποία θα γέρνει επικίνδυνα απο τη μία πλευρά
Λευτέρη, είσαι βαθιά ουσιαστικός και ακριβής στην παρατήρησή σου. Στο χώρο του δημιουργικού σύγχρονου βιβλίου η μη διαταραχή αυτής της ισορροπίας είναι η μόνη σκέψη. Ειδικά σε περιπτώσεις πειραματισμού και εγχειρημάτων πρωτοποριακών. Επίσης ας έχουμε κατά νου κι ένα ακόμα. Επειδή αυτός που ολοκληρώνει το δημιουργικό έργο, εννοώ παίρνει διπλωμένο το βιβλίο απ’ τον δημιουργό εκδότη και το φέρνει σε ένα άλλο επίπεδο, αυτό της ολοκλήρωσης, ο δημιουργός βιβλιοδέτης δηλαδή, οφείλει και κάτι άλλο να έχει κατα νου. Τη λειτουργικότητα αυτού του αντικειμένου, αυτό που ο Smith προσδιορίζει σαν αντικείμενο με μηχανισμό. Πρέπει ο μηχανισμός να είναι τέλειος. Η αισθητική τέλεια. Κι όλα να σμίγουν σε ένα τρισδιάστατο αντικείμενο.

ΣΥΓΝΩΜΗ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΠΛΟΠΟΣΤΑΡΙΣΜΑ Η ΑΔΕΞΙΑ.
 
Last edited:

Γλωσσολάγνος

Όμορφο Νιάτο
Μ' ενδιαφέρει πολύ το θέμα, αλλά θα γράψω κάτι μικρό εν τάχει, λόγω έλλειψης χρόνου. Θα πρέπει κάπως να ξεκαθαρίσουμε τη έννοια βιβλίο, γιατί πολύ συχνά την ταυτίζουμε με το λογοτεχνικό έργο καθεαυτό. Νομίζω όμως ότι το βάρος γέρνει σημαντικά υπέρ του κειμένου, κι έτσι δεν θα θεωρούσα ότι είναι το έτερον ήμισυ (όπως είπε ο Λευτέρης παραπάνω) του αντικειμένου που φτάνει στα χέρια μας, αλλά κάτι πολύ παραπάνω. Το σύνολο των δεμένων σελίδων που περιέχει εκτυπωμένο ένα λογοτέχνημα, το ονομάζουμε βιβλίο, αλλά αν οι σελίδες του ήταν άδειες θα το ονομάζαμε σημειωματάριο. Ενώ το ίδιο το έργο δεν έχει πια ανάγκη μόνο από το χαρτί για να φτάσει σε μάς. Όσο κι αν μας κουράζει ή μας απωθεί το να διαβάσουμε ένα λογοτεχνικό έργο στην οθόνη του υπολογιστή μας, το έργο εξακολουθεί να υπάρχει, απλώς είναι στη διάθεση μας με ένα ακόμα μέσο. Κι εφόσον υπάρχει κόσμος που μπορεί να διαβάσει λογοτεχνία χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικά μέσα, δεν γίνεται να το περιφρονήσουμε -- κι αυτό το λέω παρ' όλο που αδυνατώ να διαβάσω πάνω από 5 σελίδες λογοτεχνίας στην οθόνη του υπολογιστή, τουλάχιστον όχι χωρίς διάλειμμα.

(Αν κάτι δεν έπιασα και βγήκα εκτός θέματος, ζητώ συγνώμη, και θα επανέλθω σε λίγες μέρες, έχοντας περισσότερο χρόνο στη διάθεσή μου)

Υ.Γ.:Διατσέντα, μην απογοητεύεσαι αν διαπιστώνεις έλλειψη ενδιαφέροντος, εκ μέρους των μελών της Λέσχης, προς κάποια νέα θέματα που ανοίγεις. Συμβαίνει πολύ συχνά και μπορεί να οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Εγώ π.χ. δεν είχα σχολιάσει καθόλου μέχρι τώρα επειδή δεν είχα χρόνο, κι όχι επειδή δεν μ' ενδιέφερε το θέμα. Κάποιος άλλος, που μπορεί να ενδιαφέρεται εξαιρετικά, μπορεί να λείπει ταξίδι και να πρωτοδεί το νήμα κάμποσες μέρες ή εβδομάδες αργότερα -- ή απλώς μπορεί να του ξεφύγει, σε μια στιγμή κούρασης.
Τα νήματα μπορεί να παίρνουν ζωή ξανά και ξανά κατά καιρούς αφού, από τη μία, εγγράφονται συνεχώς νέα μέλη, ενώ, από την άλλη, πολλά παλιά μέλη κάνουν συχνά εξερεύνηση σε ανενεργά, μισοξεχασμένα νήματα.
 
Last edited:
Θα ' λεγα ότι έργο είναι για παράδειγμα το σύνολο των διορθωμένων και επεξεργασμένων σημειώσεων του "Μόμπι Ντικ" από τον ίδιο τον Χέρμαν Μέλβιλ. Το έργο αυτό φτάνει σε μας παραλλαγμένο, όχι βέβαια ως προς το περιεχόμενό του, σίγουρα όμως ως προς τη φυσική του οντότητα. Όπως το βλέπω, ο "Μόμπι Ντικ" είναι μόνο ένα πράγμα και τίποτε άλλο, αυτό που φύλαγε στα συρτάρια του ο Μέλβιλ, με τις μουτζούρες, τους αστερίσκους και τα σχόλιά του.

Ένα τεχνικό παράδειγμα: όταν μιλάμε στο τηλέφωνο, δεν ακούμε τον ήχο της φωνής του συνομιλητή μας, αλλά κάποιο ηλεκτρομαγνητικό ανάλογο της φωνής του, για τον απλούστατο λόγο ότι ο ήχος ταξιδεύει με ταχύτητα 340 μέτρα/δευτερόλεπτο στον αέρα, οπότε δεν είναι δυνατόν να γίνουμε δέκτες ηχητικών κυμάτων ευρισκόμενοι σε μεγάλη απόσταση μεταξύ μας. Ακούμε βέβαια τη φωνή του συνομιλητή μας και συνεννοούμαστε μαζί του, μόνο που στην πραγματικότητα δεν είναι η φωνή του...
 

Διατσέντα

Λαίδη Βιβλιοδέτρα
Μ' ενδιαφέρει πολύ το θέμα, αλλά θα γράψω κάτι μικρό εν τάχει, λόγω έλλειψης χρόνου. Θα πρέπει κάπως να ξεκαθαρίσουμε τη έννοια βιβλίο, γιατί πολύ συχνά την ταυτίζουμε με το λογοτεχνικό έργο καθεαυτό. Νομίζω όμως ότι το βάρος γέρνει σημαντικά υπέρ του κειμένου, κι έτσι δεν θα θεωρούσα ότι είναι το έτερον ήμισυ (όπως είπε ο Λευτέρης παραπάνω) του αντικειμένου που φτάνει στα χέρια μας, αλλά κάτι πολύ παραπάνω. Το σύνολο των δεμένων σελίδων που περιέχει εκτυπωμένο ένα λογοτέχνημα, το ονομάζουμε βιβλίο, αλλά αν οι σελίδες του ήταν άδειες θα το ονομάζαμε σημειωματάριο. Ενώ το ίδιο το έργο δεν έχει πια ανάγκη μόνο από το χαρτί για να φτάσει σε μάς. Όσο κι αν μας κουράζει ή μας απωθεί το να διαβάσουμε ένα λογοτεχνικό έργο στην οθόνη του υπολογιστή μας, το έργο εξακολουθεί να υπάρχει, απλώς είναι στη διάθεση μας με ένα ακόμα μέσο. Κι εφόσον υπάρχει κόσμος που μπορεί να διαβάσει λογοτεχνία χρησιμοποιώντας ηλεκτρονικά μέσα, δεν γίνεται να το περιφρονήσουμε -- κι αυτό το λέω παρ' όλο που αδυνατώ να διαβάσω πάνω από 5 σελίδες λογοτεχνίας στην οθόνη υπολογιστή, τουλάχιστον όχι χωρίς διάλειμμα.

(Αν κάτι δεν έπιασα και βγήκα εκτός θέματος, ζητώ συγνώμη, και θα επανέλθω σε λίγες μέρες, έχοντας περισσότερο χρόνο στη διάθεσή μου)

Υ.Γ.:Διατσέντα, μην απογοητεύεσαι αν διαπιστώνεις έλλειψη ενδιαφέροντος, εκ μέρους των μελών της Λέσχης, προς κάποια νέα θέματα που ανοίγεις. Συμβαίνει πολύ συχνά και μπορεί να οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Εγώ π.χ. δεν είχα σχολιάσει καθόλου μέχρι τώρα επειδή δεν είχα χρόνο, κι όχι επειδή δεν μ' ενδιέφερε το θέμα. Κάποιος άλλος, που μπορεί να ενδιαφέρεται εξαιρετικά, μπορεί να λείπει ταξίδι και να πρωτοδεί το νήμα κάμποσες μέρες ή εβδομάδες αργότερα -- ή απλώς μπορεί να του ξεφύγει, σε μια στιγμή κούρασης.
Τα νήματα μπορεί να παίρνουν ζωή ξανά και ξανά κατά καιρούς αφού, από τη μία, εγγράφονται συνεχώς νέα μέλη, ενώ, από την άλλη, πολλά παλιά μέλη κάνουν συχνά εξερεύνηση σε ανενεργά, μισοξεχασμένα νήματα.
Θαυμάσια παρέμβαση, Γλωσσολάγνε, που εφάπτεται εξαιρετικά σε κάτι που υποστηρίζω χρόνια τώρα.

Υποστηρίζω λοιπόν, ότι είναι αναχρονιστικό να δαιμονοποιεί κανείς την τεχνολογία κι άδικο για την χειροτεχνία του και μάλιστα σε μια σύγχρονη μορφή της, να την τοποθετεί απέναντι σε μέσα/εργαλεία, που μάλιστα μπορεί να γίνουν εργαλεία και της ίδιας.

Μην είμαστε γραφικοί. Να είμαστε ουσιαστικοί.

Η εποχή που κάποιος μπορεί- και καλά κάνει -να διαβάζει ένα βιβλίο στην οθόνη του, είναι η εποχή που οι παραδοσιακές τέχνες του βιβλίου μόνο στην σπάνια και δημιουργική μορφή τους έχουν ζωή, τα αντικείμενά τους δε δεν μπορούν να σταθούν παρά μόνο σαν συλλεκτικά αντικείμενα.

Επίσης υποστηρίζω ότι οι βιβλιοθήκες, τα μουσεία κι ο,τιδήποτε άλλο όχημα μπορούσε να δώσει σπίτι σε τέτοια έργα, θα έπρεπε (και το κάνουν σε άλλες χώρες) να έχουν είδικό τμήμα για τα σύγχρονα σπάνια, δημιουργικά βιβλία. Να γίνονται δηλαδή αυτά κοινό κτήμα. Και οι συλλέκτες (πράγμα που επίσης γίνεται έξω) να θέτουν το υλικό τους σε κοινή θέα και χρήση, αν αυτό είναι επιθυμητό. Αυτό επίσης πρέπει να παίρνεται σοβαρά υπ’ όψιν απ’ τον δημιουργό του βιβλίου.

Ένα βιβλίο αντικείμενο τέχνης που θα ψηλαφείται απ’ τους θεατές του πρέπει να έχει τις προδιαγραφές γι’ αυτό. Μου έτυχε να φτιάξω ένα τέτοιο βιβλίο, που το σώμα του ήταν έργο περιώνυμου ζωγράφου (αρκετοί γνωστοί ζωγράφοι διεθνώς έχουν φτιάξει βιβλία) κι όταν έκανε την αναδρομική του έκθεση, αυτό το δεμένο βιβλίο ήταν απροστάτευτα εκτεθειμένο και ξεφυλλιζόταν κατά βούλησιν απ’ τους επισκέπτες, επί τέσσερις συναπτούς μήνες.

Μεγάλη εμπειρία για μένα, γιατί στην σύγχρονη κατασκευαστική δεοντολογία των βιβλίων με αρχειακές προδιαγραφές, οι ράχες οφείλουν να είναι υπάκουες στα ανοίγματα. Στην περίπτωση που αναφέρω, εκεί φθάρηκε η κατασκευή. Υπήρχαν στο τέλος της διαδικασίας της τετράμηνης έκθεσης μερικές αποκολλήσεις των ραμμένων σελίδων απ’ τα υλικά που σταθεροποιούν το σχήμα της ράχης, τις φόδρες της δηλαδή. Όχι ολοσχερής αποκόλληση. Μερική, αλλά ικανή να διαταράξει την υγεία της κατασκευής. Στο εξής που θα κατασκευάζω παρόμοια βιβλιοδεσία για τέτοια χρήση, αυτή η εμπειρία με δίδαξε οτι πρέπει να αποφύγω τις απόλυτα υπάκουες στην κίνηση ράχες. Μια κάποια αντίσταση στο άπλετο άνοιγμα θα προστατεύσει την σταθερότητα στην αλληλουχία των υλικών της. Η ισορροπία λοιπόν δεν είναι μόνο κείμενο-εμφάνιση.
Είναι (κι εδώ θα επεκταθώ πέραν του κειμένου) περιεχόμενο-λειτουργικότητα/μακροβιότητα-εμφάνιση.

Όπως βλέπετε στην ουσία τίθεμαι- σε αντιδιαστολή με άλλες τάσεις στο χώρο μου -απέναντι κι ενάντια σ’ αυτούς που θεωρούν κατάντια την υπόθεση με την κυριαρχία των ηλεκτρονικών μέσων. Επίσης συντάσσομαι μ’ αυτούς που αποφεύγουν σαν το διάβολο, να μιλήσουν για βιβλία-έργα τέχνης. Μιλάμε για βιβλία αντικείμενα τέχνης. Η δυναμική ενός έργου τέχνης είναι πολύ διαφορετική και δεν μπορώ να σκεφτώ τον τρόπο ή και τον μηχανισμό ακόμα δικαίωσης ενός δημιουργικά δεμένου βιβλίου, σε έργου τέχνης.

Είναι ένα χρηστικό αντικείμενο στο κάτω-κάτω της γραφής κι αυτός του ο χαρακτήρας το κάνει εξαιρετικά διαφορετικό από ένα οποιοδήποτε άλλο έργο τέχνης.

Δεν είναι τυχαίο, ότι ο άνθρωπος που θα μπορούσε να εντάξει τον εαυτό του στους καλλιτέχνες (απόφοιτος του Royal School of Arts, ως ζωγράφος, απλά είχε δάσκαλο βιβλιοδεσίας τον μέγα και τρανό Roger Powel) κανονικά δεν το κάνει. Αυτοανακηρύσσεται book maker! Ο όρος maker ενέχει δύο έννοιες αναπόσπαστες, τον κατασκευαστή και τον δημιουργό.

Αυτό εξυπακούεται πως δεν γίνεται σε μαζική κλίμακα και με κριτήριο την παραγωγικότητα, αλλά και την ευρεία κατανάλωση. Αν εγώ δουλεύω ένα βιβλίο το λιγότερο δυό μήνες, για ποιά ευρεία κατανάλωση, μπορεί κανείς να μιλήσει;

Και κάτι ακόμα, για το τί σημαίνει χειρωνακτική παρέμβαση σε ένα έργο άλλου χειρώνακτα ή χειρωνακτικό έργο και βιβλίο. Πρόσφατα τέλειωσα μία διαδικασία αποκατάστασης κι αναπαραγωγής ταυτόχρονα, μια πολύ ιδιόμορφη περίπτωση Ισλαμικής βιβλιοδεσίας. Ενάμισης χρόνος ενασχόλησης, όχι συνεχόμενα, με διακοπές αναμονής και παρατήρησης των αντιδράσεων των παλιών υλικών στις σύγχρονες παρεμβάσεις, πριν το κάθε πέρασμα σε επόμενα στάδια ή ενέργειες αδόκιμες που ενείχαν κάποιους κινδύνους.

Γιατί πράγματι και στην σύγχρονη δημιουργία και στην παρέμβαση σε παλιά βιβλία, κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να τιθασεύσει το υλικό του στα πέντε σπυριά γνώσης που τον εξόπλισε η εκπαίδευσή του. Χρειάζεται κριτική λειτουργία να τιθασεύσει ο δρων σ’ αυτά τα αντικείμενα τη δική του λειτουργία και γνώση στις απαιτήσεις του αντικειμένου, πάνω στο οποίο παρεμβαίνει. Μιλάμε για ισορροπία σε τεντωμένο σκοινί.

Θέλω να πω μ’ αυτό, ότι αυτά τα αντικείμενα δεν υπόκεινται σε συμπεριφορές ρουτίνας. Άρα είναι αδύνατον και το πόσο το κομμάτι αγαπητέ τεχνίτη μου. Κι εκεί έρχεται και η απάντηση στο ερώτημα του άλλου νήματος. Γιατί τελικά ένα βιβλίο συλλεκτικής αξίας δεν υπόκειται σε καμμιά ρουτίνα και το κόστος του ακολουθώντας αυτό το δεδομένο του προσδίδει παραπάνω αξία.

Είναι πολύ περισσότερο από συχνά απαραίτητο, να παντρεύεις διαφορετικά πράγματα προβλέποντας τον τρόπο που αυτά τα διαφορετικά πράγματα θα δέσουν σε ένα άρτια ενιαίο σύνολο. Στην ουσία μιλάμε για πρωτογενή δημιουργία.

Να σταματήσω γιατί αυτή η κουβέντα δεν έχει τέλος.

Θα ' λεγα ότι έργο είναι για παράδειγμα το σύνολο των διορθωμένων και επεξεργασμένων σημειώσεων του "Μόμπι Ντικ" από τον ίδιο τον Χέρμαν Μέλβιλ. Το έργο αυτό φτάνει σε μας παραλλαγμένο, όχι βέβαια ως προς το περιεχόμενό του, σίγουρα όμως ως προς τη φυσική του οντότητα. Όπως το βλέπω, ο "Μόμπι Ντικ" είναι μόνο ένα πράγμα και τίποτε άλλο, αυτό που φύλαγε στα συρτάρια του ο Μέλβιλ, με τις μουτζούρες, τους αστερίσκους και τα σχόλιά του.

Ένα τεχνικό παράδειγμα: όταν μιλάμε στο τηλέφωνο, δεν ακούμε τον ήχο της φωνής του συνομιλητή μας, αλλά κάποιο ηλεκτρομαγνητικό ανάλογο της φωνής του, για τον απλούστατο λόγο ότι ο ήχος ταξιδεύει με ταχύτητα 340 μέτρα/δευτερόλεπτο στον αέρα, οπότε δεν είναι δυνατόν να γίνουμε δέκτες ηχητικών κυμάτων ευρισκόμενοι σε μεγάλη απόσταση μεταξύ μας. Ακούμε βέβαια τη φωνή του συνομιλητή μας και συνεννοούμαστε μαζί του, μόνο που στην πραγματικότητα δεν είναι η φωνή του...
Μπαίνουμε στα χωράφια της ιστορίας της ανάγνωσης, της πιστότητας των κειμένων, του τι μεσολαβεί ανάμεσα στην πνευματική σύλληψη και την καταγραφή της στο χαρτί, έως την ανάγνωση αυτού του πονήματος απ’ το τελικό παραλήπτη. Κι εκεί μιλάμε για τις αισθήσεις όλες πλην της γεύσης, σε απόλυτη εγρήγορση, για να προσλάβει κανείς αυτό που έχει μεσολαβήσει στην ουσία. Όποιο κι αν είναι αυτό. Τρόπος καταγραφής, υλικά μέσα της καταγραφής, τελική διαμόρφωση του αντικειμένου (να κι ο υποβαθμισμένος ρόλος της βιβλιοδεσίας, που ακόμα και στους κόλπους της ιστορίας του βιβλίου, ο ρόλος της, άρα και η ιστορία της, ήταν εξωγενή και ξένα ζητήματα). Αυτό της τηλεφωνικής επικοινωνίας που παραθέτεις έχει πολύ ενδιαφέρον και αναλογίες υπάρχουν στην περίπτωση των βιβλίων. Ναι παρεμβαίνει ένα αντικείμενο ανάμεσα στη σύλληψη του κειμένου και στην κατανάλωσή του απ’ τον αποδέκτη αναγνώστη.
 
Last edited by a moderator:

Βασιλεύς Θέοντεν

Όμορφο Νιάτο
Πάντως εγώ βιβλία που έχουν στο εξώφυλλο γυναίκες σε πόζες έκστασης, αποκεφαλισμένες κορασίδες να περπατούν στο ηλιοβασίλεμα φορώντας ελαφρά καλοκαιρινά φορέματα ή ημίγυμνους άντρες με φθαρμένα τζίν, τα αποφέυγω σαν ο διάβολος το λιβάνι.
Δεν με νοιάζει αν είναι σύγχρονα διαμάντια της λογοτεχνίας, με τέτοιο εξώφυλλο δε με πείθεις...
Λόγο της τεχνολογίας (Photoshop) όλο και περισσότερα εξώφυλλα φαίνονται ''φτιαχτά''. Τι απέγινε λίγη πρωτοτυπία; Τις προάλλες ανακάλυψα βιβλία ελληνίδων συγγραφέων που είχαν ακριβώς το ίδιο εξώφυλλο με βιβλία ξένων συγγραφέων! (και ναί, μια από αυτές είναι γνωστή ελληνίδα συγγραφέας ενός διάσημου εκδοτικού οίκου).

Επίσης, έχω προσέξει ότι εν Ελλάδι μερικοί εκδοτικοί οίκοι (που δε θα ονομάσω) χρησιμοποιούν τη χειρότερη κόλλα βιβλιοδεσίας. Δεν είναι λίγα τα βιβλία που μετά από καιρό έπρεπε να επανακολλήσω μόνος!
 

Διατσέντα

Λαίδη Βιβλιοδέτρα
Βιοτεχνική βιβλιοδεσία

Πάντως εγώ βιβλία που έχουν στο εξώφυλλο γυναίκες σε πόζες έκστασης, αποκεφαλισμένες κορασίδες να περπατούν στο ηλιοβασίλεμα φορώντας ελαφρά καλοκαιρινά φορέματα ή ημίγυμνους άντρες με φθαρμένα τζίν, τα αποφέυγω σαν ο διάβολος το λιβάνι.
Δεν με νοιάζει αν είναι σύγχρονα διαμάντια της λογοτεχνίας, με τέτοιο εξώφυλλο δε με πείθεις...
Λόγο της τεχνολογίας (Photoshop) όλο και περισσότερα εξώφυλλα φαίνονται ''φτιαχτά''. Τι απέγινε λίγη πρωτοτυπία; Τις προάλλες ανακάλυψα βιβλία ελληνίδων συγγραφέων που είχαν ακριβώς το ίδιο εξώφυλλο με βιβλία ξένων συγγραφέων! (και ναί, μια από αυτές είναι γνωστή ελληνίδα συγγραφέας ενός διάσημου εκδοτικού οίκου).

Επίσης, έχω προσέξει ότι εν Ελλάδι μερικοί εκδοτικοί οίκοι (που δε θα ονομάσω) χρησιμοποιούν τη χειρότερη κόλλα βιβλιοδεσίας. Δεν είναι λίγα τα βιβλία που μετά από καιρό έπρεπε να επανακολλήσω μόνος!
Εδώ η ιστορία μπάζει πολύ νερό. Σήμερα δεν γνωρίζω πόσο λόγο έχει ο/η συγγραφέας στην αισθητική του βιβλίου του και στο τι θα μπει απέξω. Παλιότερα είχε λόγο.

Υπάρχει πολύ μαύρη χρήση εικόνων εν γένει στην Ελλάδα. Αυτό το ξέρω. Όμως και στο θέμα της αρτιότητας της βιβλιοδεσίας μπορώ να ομολογήσω και τη δική μου διαστροφή να μην αγοράζω βιβλία σε μονά φύλλα κολλημένα στη ράχη απλά με κόλλα. Μερσί δεν παίρνω, απλά γιατί η διάλυσή τους είναι υπόθεση λίγου χρόνου.

Όταν έκανα το μεταπτυχιακό μου, το βασικό βιβλίο ήταν σε μονόφυλλα και ράχη παστωμένη στην κόλλα. Αυτό το βιβλίο ήταν και η παρουσίασή μου σε ένα essay διαγνωστικό που έπρεπε να γράψουμε με το καλημέρα σας.

Φυσικά έγινε φύλλο και φτερό. Δεν το συζητώ. Και δεν χρειάζεται να πω ότι απ’ το θυμό μου δεν το αποκατέστησα ως θα μπορούσα, ούτε καν από επαγγελματική διαστροφή.

Παραμένει ένα αδιάσειστο ντοκουμέντο, του πώς ένα επιστημονικό πόνημα, που θεωρεί το έντυπο βιβλίο ως την κορωνίδα στην ιστορία του βιβλίου, (επίσης δεν αναφέρει πουθενά λέξη για τον ρόλο των Ελλήνων λόγιων και τεχνητών στην διαμόρφωση του Ευρωπαϊκού έντυπου βιβλίου κι αυτό το είχα αναφέρει στην παρουσίασή μου ως ελάττωμα και φυσικά μετά το πλήρωσα ακριβότατα, γιατί αυτό ήταν το διαγνωστικό essay, διέγνωνε τις τάσεις μας), αυτό λοιπόν το βιβλίο, κυκλοφορούσε διεθνώς σ’ αυτή την βιβλιοδεσία, που προεξοφλούσε την καταστροφή της απ’ την πρώτη μέρα της κυκλοφορίας του.

Και ρωτώ, το αφήνεις ή δεν το αφήνεις φύλλο και φτερό να κάθεται οριζόντια πάνω στα άλλα βιβλία σαν μυγιασμένο στα ράφια της βιβλιοθήκης σου; Αν είσαι εγώ λοιπόν αυτό κάνεις και καθώς πέφτει το μάτι σου, λες, να το “Λ’ απαρισιόν ντυ (με σουρωμένα χείλη προφερόμενο) λιβρ”.
 
Top