Γυναίκα και γυναικείοι αγώνες στη λογοτεχνία



Γιορτή της γυναίκας σήμερα και θυμήθηκα την αγαπημένη μου Βιρτζίνια και το πόσο αγάπησε και αγωνίστηκε με την πένα της και τις ομιλίες της για τις γυναίκες. Η Βιρτζίνια Γουλφ μεγαλωμένη στο αυστηρό Λονδίνο, σε αριστοκρατική οικογένεια στο μεταίχμιο του 19ου και 20ου αιώνα, δεν μπόρεσε μάλλον να καταλάβει ποτέ γιατί εκείνη, σαν γυναίκα, δεν μπορούσε να περάσει τις πύλες του Καίμπριτζ, της Οξφόρδης κλπ. 'Ενιωθε ότι είχε και το μυαλό και τη θέληση να σπουδάσει, δυστυχώς όμως κάτι τέτοιο ήταν αδιανόητο στην εποχή της. Και επειδή ακριβώς έβλεπε το παράλογο του πράγματος και τη γενικότερα υποβιβασμένη θέση της γυναίκας στην κοινωνία, στην εργασία και παντού, αφιέρωσε μεγάλο μέρος του έργου και της δράσης της στον αγώνα ενάντια αυτής της διάκρισης. Έγραψε δοκίμια και έκανε δημόσιες ομιλίες, στις οποίες υπερασπίζεται το αναφαίρετο δικαίωμα της γυναίκας στη μόρφωση και την αξιοπρεπή εργασία. Το βασικότερο βιβλίο της για την υπεράσπιση της γυναίκας είναι το Ένα Δικό σου Δωμάτιο.

Το απόσπασμα όμως που προτίμησα να παραθέσω εδώ δεν είναι από κάποιο δοκίμιακό της έργο, αλλά από το μυθιστόρημά της Τα Κύματα. Γιατί δεν υπάρχει αμφιβολία ότι σε όλα της τα σπουδαία μυθιστορήματα, ο θεματικός πυρήνας είναι σχεδόν πάντα ένας, η πραγματική φύση της γυναίκας:

Είμαι περιφραγμένη, φυτεμένη εδώ όπως τα δέντρα μου. Λέω "ο γιος μου", λέω "η κόρη μου", κι ακόμη κι ο σιδηρέμπορος, όταν σηκώνει τα μάτια απ' τον πάγκο του, που είναι γεμάτος καρφιά, χρώματα και σύρμα, σέβεται τη σακαράκα που είναι σταματημένη έξω απ' την πόρτα, με τις απόχες, τις γκέτες και τις κυψέλες. Κρεμάμε γκυ πάνω απ' το ρολόι τα Χριστούγεννα, ζυγίζουμε τα βατόμουρα και τα μανιτάρια μας, μετράμε τα βάζα με τη μαρμελάδα, στεκόμαστε κάθε χρόνο μπροστά στο παντζούρι στο παράθυρο του σαλονιού για να μετρήσουμε το ύψος μας. Φτιάχνω στεφάνια για τους νεκρούς από άσπρα λουλούδια που τα πλέκω με ασημένια φύλλα, βάζω την κάρτα μου με βαθιά θλίψη για το βοσκό που πέθανε, θερμά συλληπητήρια στην κυρά του αγωγιάτη. Κάθομαι δίπλα στο κρεβάτι γυναικών που πεθαίνουν, που ψιθυρίζουν τις τελευταίες τους αγωνίες, που κρατούν σφιχτά το χέρι μου, και μπαίνω σε δωμάτια ανυπόφορα για όποιον δεν μεγάλωσε όπως εγώ και δεν γνώρισε από πολύ νωρίς τη χωριάτικη αυλή και το σωρό της κοπριάς και τις κότες μες στα πόδια τσου και τη μάνα με δυο δωμάτια και παιδιά που μεγαλώνουν. Έχω δει τα παράθυρα να λιώνουν απ΄τη ζέστη, το νεροχύτη να μυρίζει.

Κι όπως στέκομαι με το κλαδευτήρι ανάμεσα στα λουλούδια μου, αναρωτιέμαι. Από πού μπορεί να μπει η σκιά; Τι μπορεί ν' απειλήσει τη ζωή μου, που φτιάχτηκε με μόχθο, περιμαντρώθηκε τόσο αμείλικτα; Κι ωστόσο, υπάρχουν φορές που μπουχτίζω από τη φυσική ευτυχία, και τους καρπούς που ωριμάζουν, και τα παιδιά που έχουν γεμίσει το σπίτι με κουπιά και όπλα και κρανία και βιβλία, βραβεία που τους απονεμήθηκαν και άλλα τρόπαια. Βαρέθηκα το σώμα μου. Βαρέθηκα να' μαι χρυσοχέρα και προκομμένη και καπάτσα, βαρέθηκα όλα όσα σκαρφίζεται η μάνα, χωρίς κανένα ενδοιασμό, για να προστατέψει, να μαζέψει γύρω από ένα μεγάλο τραπέζι, κάτω απ' το άγρυπνο βλέμμα της, τα παιδιά της, τα δικά της παιδιά.

Κι όταν έρχεται η άνοιξη, με ψύχρα και ξαφνικές μπόρες κι απρόσμενα κίτρινα λουλούδια, τότε, καθώς κοιτάζω το κρέας που κρέμεται στη γαλάζια σκιά και ζουλάω τις βαριές ασημένιες σακούλες με το τσάι, με τις σταφίδες, θυμάμαι πώς έβγαινε ο ήλιος και τα χελιδόνια πετούσαν ξυστά πάνω απ' τη χλόη, θυμάμαι τις φράσεις που έφτιαχνε ο Μπέρναρντ όταν ήμασταν παιδιά, και τα φύλλα που σάλευαν αποπάνω μας, πυκνά, ανάλαφρα, κι έσπαζαν το γαλάζιο τ' ουρανού και σκόρπιζαν το φως πάνω στις σκελετωμένες ρίζες της οξιάς όπου καθόμουν κι έκλαιγα. Το περιστέρι πέταξε. Πήδηξα πάνω κι έτρεξα πίσω από λέξεις που γλιστρούσαν και ξέφευγαν σαν την κλωστή που κρέμεται από ένα μπαλκόνι, κι όλο ανέβαιναν, όλο και πιο ψηλά, από κλαδί σε κλαδί, και χάνονταν. Και τότε, σαν ραγισμένο βάζο, η συμπάγεια του πρωινού μου έσπασε, και απιθώνοντας χάμω τα σακούλια με το αλεύρι, σκέφτηκα. Η ζωή γύρω μου είναι σαν το γυαλί γύρω από τη φυλακισμένη καλαμιά.


Χρόνια μας πολλά :)
 
Last edited:
Κθ εγώ την αγάπησα αν και ήρθε στη ζωή μου λίγο αργά. Απέδειξε, με μαθηματικό τρόπο -απευθόμενη στους άνδρες της κοινωνικής της τάξης τους λογους γιατί τα λεφτά μιας οικογένειας, πήγαιναν όλα για να σπουδάσουν τα αγόρια και τα κορίτσια δεν είχαν καμμία πρόσβαση στη μόρφωση ούτε και κανένα μερίδιο την πατρική περιουσία. Η Σιμόνε ντε Μπουβουάρ που επάξια τη διαδέχθηκε, έγραψε το περιβόητο βιβλίο "Το δεύτερο φύλο " που αναλύει την καθόλου ζηλευτή ζωή της γυναίκας από τα αρχαία χρόνια μέχρι τον 20ό αιώνα. Και ακολουθεί το άλλο τρομερό βιβλίο "Η γυναίκα ευνούχος" της μεγάλης φεμινίστριας της εποχής μου (δε θυμάμαι πιά το όνομά της) που λοιδωρηθηκε όσο καμμιά άλλη όχι από άνδρες αλλά από τις γυναίκες τις ίδιες που αυτο -ονομάστηκαν ...αντιφεμινίστριες. Σήμερα δεν φαίνεται στον ορίζοντα καμμιά κίνηση, φαίνεται επαναπαυθήκαμε στις πενιχρές δάφνες μας!
,
 
Φεγγαράδα, σωστά αναφέρεις τη Σιμών ντε Μπωβουάρ και το Δεύτερο Φύλο της, το οποίο το βρήκα ονλάιν στα Αγγλικά, για όποιον θέλει να ρίξει μια ματιά, εδώ. Κλασικό κείμενο και πάρα πολύ καλό, κατά τη γνώμη μου. Τη Γυναίκα Ευνούχο δεν την ήξερα, τώρα βλέπω ότι ανήκει στην Ζερμέν Γκρηρ. Ευχαριστούμε που την ανέφερες. Εγώ προσωπικά θα την έχω στα υπόψη.

Σήμερα δεν νομίζω να υπάρχει ενεργό κίνημα φεμινισμού, οπότε λογικό είναι να μην υπάρχει και καμία τέτοια τάση στη λογοτεχνία. Αυτό που υπάρχει είναι οι φωνές για τη γυναίκα των αναπτυσσόμενων χωρών, της οποίας η ζωή, σε ορισμένες περιπτώσεις δεν διαφέρει και πολύ από αυτήν του ζώου...

(Ότι οι κατακτήσεις της γυναίκας του δυτικού κόσμου είναι πενιχρές, Φεγγαράδα μου, δεν το νομίζω. Σε κοινωνικό επίπεδο έχουμε κατακτήσει τα πάντα. Τώρα αν σε προσωπικό επίπεδο νιώθουμε ριγμένες, αυτό είναι στο χέρι μας να το διορθώσουμε)
 
Η Γυναικα στη Λογοτεχνια απεκτησε δυο τουλαχιστον φορες ένα βημα ηχηρο και καταγγελτικο ,το οποιο σταθηκε και τις δυο φορες πρωτοποριακο για την εποχη του.

Στην ελληνικη λογοτεχνια η πρωτη λογοτεχνιδα που τολμησε μεσα από την πενα της να καταγγειλει τη δεινη θεση της γυναικας στην κοινωνια του 19ου αιωνα …

… ηταν η Ζακυνθινη αρχοντοπουλα Ελισαβετ Μουτζαν,γνωστη ως Μαρτινεγκου (λογω του συζυγου της,Νικολαου).Μεσα από την τραγικη της Αυτοβιογραφια καταδεικνυεται η καταπιεση που υφιστατο η γυναικα πισω από χρυσους τοιχους.

Η Ελισαβετ Μαρτινεγκου ηταν η πρωτη Ελληνιδα πεζογραφος.Τη γνωρισα στα 14 μεσα από το εφηβικο μυθιστορημα της ΔΙΔΩΣ ΣΩΤΗΡΙΟΥ «Οι Επισκεπτες» και τη λατρεψα .
Ενιωσα ένα δεσιμο μαζι της κ λογω ονοματος αλλα και για τη θλιψη κ τη μοναχικοτητα της.Το ποσο πικραθηκα από την ιστορια της δεν μπορω να το πειργραψω.Ακομη με πληγωνει…

Η Ελισαβετ Μουτσαν Μαρτινεγκου γεννηθηκε από τον Οκτωβριο του 1801 στα πλαισια μιας παλιας αριστοκρατικης οικογενειας από τη Ζακυνθο..

Παρα το συντηρητικο της περιβαλλον,η Ελισαβετ Μουτζαν ηταν μια ευαισθητη ,ανοιχτομυαλη κοπελιτσα που διψουσε για μαθηση πραγμα που συντομα διεκρινε ο κατ οικον καθηγητης της.

Ωστοσο οι δικοι της δε θελησαν ποτε να της αφησουν ανοιχτους οριζοντες και την αναγκασαν να ζει σαν εσωκλειστη στο αρχοντικο μεχρι να της διαλεξουν έναν ευκαταστατο συζυγο.
Μεχρι τοτε η Ελισαβετ περνουσε το χρονο της σα φυλακισμενη,διαβαζοντας ,γραφοντας ποιηματα,αξιολογες μεταφρασεις σε αρχαιοελληνικα και ξενα κειμενα ,κεντωντας και υπηρετωντας την οικογενεια και τον κατά 19 χρονια μικροτερο αδελφο της.

Μετεφρασε τον Προμηθεα Δεσμωτη,μας χαρισε πολλα αξιολογα δοκιμια ,ενώ εγραψε και ποιηση
με θρησκευτικες αναφορες,ολα με την ευστροφια ενος σπινθηροβολου πνευματος κ την ευαισθησια μιας αφυπνισμενης ,πυρινης γυναικειας ψυχης...

Το αξιολογο στην περιπτωση της ηταν πως ενώ ηταν κορη Επτανησιου προυχοντα συντηρητικων αποψεων,εκεινη ανεπτυξε εντονους κοινωνικους προβληματισμους.

Η ψυχη της διψουσε για κοινωνικη δικαιοσυνη ενώ εξεγειροτο για την υποτιμητικη θεση της γυναικας.
Καποτε ερωτευτηκε ένα παλικαρι –έναν ποπολαρο-που εργαζοταν στον κηπο της οικιας της,ο οποιος με τρυφεροτητα ανταπεδιδε τα αγνα της αισθηματα ,αλλα τεχνηεντως απομακρυνθηκε από την οικια λογω της καταγωγης του,πραγμα που συνετριψε την «Ελιζα»..

.Η Ελισαβετ αποπειραθηκε να το σκασει να παει σε Μοναστηρι.Απετυχε και γυρισε στο σπιτι.Αποστρεφοταν τοσο όμως την ιδεα της υπ-ανδρειας.
Ασφυκτυουσε τοσο πολύ ,όμως φυλακισμενη στο σπιτι της ,που στο τελος ενεδωσε στην προταση του Νικολαου Μαρτινεγκου -20 χρονια μεγαλυτερου της ο οποιος την πικρανε ηδη με τη φιλαργυρια του και την επιμονη του στο ζητημα της προικας.

Παντρευτηκαν και η Ελισαβετ ηρεμη πια ,μα όχι ευτυχισμενη, εμεινε εγκυος .Στα 31 της χρονια γεννησε ένα αγορακι ,που δεν το χαρηκε αφου πεθανε 16 μερες μετα τη γεννα, στις 9 Νοεμβριου του 1831.
Ποσο θλιβερη ιστορια!Μια ζωη ανεκπληρωτη! Μια ζωη χωρις χαρα!και ποσα αξιολογα εργα στερησε από τη λογοτεχνια μας ο προωρος θανατος της ευαισθητης Μαρτινεγκου!!Και ποσο κριμα για το πλασμα που γεννησε να τη στερηθει.

Το αγορακι της ονομαστηκε Ελισαβετιος κι εξελιχθηκε σε έναν φοβισμενο ,χαρακτηρα που κουβαλουσε βαρια την ενοχη για το θανατο της μητερας του
.Ο Ελισαβετιος ,ακολουθωντας τα χναρια της εγινε λογοτεχνης και ποιητης στερουμενος όμως το ελευθερο πνευμα και την οξυδερκη πεννα της τοσο ξεχωριστης μητερας του.

Απολυτα συμβατικος και κοινοτυπος –βλεποντας τα ποιηματα του να περνουν απαρατηρητα -τα εκδιδει συνοδευοντας τα από εκδοση των χειρογραφων της μητερας του.
Ετσι μας εφτασε η πασιγνωστη Αυτοβιογραφια της Ελισαβετ Μουτζαν Μαρτινεγκου.
Ωστοσο, ανθρωπος ατολμος και συντηρητικος, ο γιος της, Ελισαβετιος ,εξεδωσε την Αυτοβιογραφια της αξιολογης και τοσο προοδευτικης γλυκιας μητερας του λογοκριμενη-παραλειποντας τα χωρια με τον εντονο κοινωνικο προβληματισμο και πιθανον αποκρυπτοντας τις λεπτομερεις του αισθηματος της αρχοντοπουλας μητερας του με τον γλυκο ποπολαρο της.Ακομη και στο χαρτι η ζωη της η Ελισαβετ κατακερματιζεται απο αντρικη "εξουσια"!!

Τα ποιηματα που εξεδωσε ,στα πλαισια της Αυτοβιογραφιας της Μαρτινεγκου ,ο γιος της Ελισαβετιος εχουν επιρροες από επτανησιακη κ αθηναικη σχολη μα παντα φερουν το στιγμα της θλιψης –με αναφορες στην αδικοχαμενη μητερα του.
Εντυπωση προξενει το γεγονος πως ο Ελισαβετιος Μαρτινεγκος εξαρει σε υπερβολικο βαθμο την αξια της μητερας του ,ενώ διαρκως εκφραζεται απαξιωτικα για το προσωπο του και τη δικη του αξια-σα να αυτοτιμωρειται.
Λεει ευθεως πως «το μονο αξιολογο στοιχειο πανω του είναι πως είναι γιος Εκεινης»….

Ολα αυτά συνηγορουν στην εικασια πως ο μελαγχολικος Ελισαβετιος ενιωθε να συνθλιβεται από μια μητερα που και λογω της απωλειας της ειχε μεσα του μυθοποιησει .Δειχνει ενδομυχα να αισθανεται κατωτερος της κι ισως τη φθονει,ενώ υφερπει ενας θυμος για την απουσια της κι ανεπιλυτα ενοχικα συμπλεγματα που σιγουρα σταθηκαν τροχοπεδη σε πολλες παραμετρους της ζωης του,που τελειωσε στα 53 του χρονια...

Φτωχε Ελισαβετιε!Αν η μητερα του ειχε ζησει να τον αναθρεψει εκεινη ,θα ηταν ενας θετικα διαφορετικος ανθρωπος.

Μεσα από το οικογενειακο δραμα της Μαρτινεγκου αναφυεται το δραμα μιας κατηγοριας γυναικων που φιμωθηκαν και πληρωσαν με την ελευθερια τους το γεγονος ότι γεννηθηκαν γυναικες και ιδιοκτησια του Ανδρος.

Στον αντιποδα της αριστοκρατικης Ελισαβετ προβαλλει η τραγικη ηρωιδα του Αλεξανδρου Παπαδιαμαντη η Φονισσα,μια υπαρξη βγαλμενη από το σκοταδι της αμαθειας ,της κοινωνικης εξαθλιωσης και της αγροτικης ,νησιωτικης κοινωνιας.

Φτωχη γυναικα από τη Σκιαθο ,η Φραγκογιαννου με μια ζωη δεσμια της φτωχιας και της ανδρικης εξουσιας ,εξεγειρεται με έναν τροπο τοσο αποκρουστικο και παραλογο οσο και η ιδια η καταπιεση,που αιωνες καταδυναστευε το φυλο της.Δουλα του πατρος της ,ετα του αντρος της και τωρα των γιων της και των εγγονιων της",λεει καπου αν θυμαμαι σωστα.

Θαρρεις και εκκινει έναν δικο της ιδιοτυπο "Χορο του Ζαλογγου", η Φραγκογιαννου,αγανακτει με την ανελευθερη ζωη της που την τασσει στην υπηρεσια του Ανδρος και αρνειται να «παραδωσει» τα νεαρα κοριτσακια στην ιδια θλιβερη μοιρα Γι αυτό,τους χαριζει έναν θανατο που σε αυτην προβαλλει "απελευθερωση" από το Δυναστη-Αντρα.

Μεσα από την παραφορα της η ψυχη της Φονισσας διατηρει μια τραγικη συμονια ,μια αγανακτηση δικαιη ,γι αυτό στο τελος Φραγκογιαννου διασχιζει την άλλη οχθη αυτην της Μετανοιας και της Αφεσης.

Ελισαβετ και Φραγκογιαννου.Η μια πλουσια η άλλη παμφτωχη.Η μια υπαρκτη η άλλη φιγουρα μυθοπλαστικη ,μα από τον κορυφαιο ηθογραφο της Λογοτεχνιας μας,τον Παπαδιαμαντη που κατεδειξε τα αδικα ηθη του καιρου του.
Και η δυο τους μεσα από το κοινο καναλι της «τραγικης γυναικειας μοιρας» ουσιαστικα είναι το Ένα και το Αυτό προσωπο. Συμπυκνωνουν τις δυο αρχεγονα συστατικα του γυναικειου πεπρωμενου.Τη Μητερα και την Οδυνη.

Φερουν και οι δυο τους το ιδιο σημειο Αναγνωρισεως που επισημαινει η ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ.

«Από τα Δεμενα Χερια σου
που εχεις οσους πολλους αιωνες σε Γνωριζω
σε Λεω Γυναικα…»
 
Last edited:

Λορένα

Πολεμίστρια του Φωτός
Φαντινα πολυ ωραια οσα μας παρεθεσες. Τα διαβασα με μεγαλο ενδιαφερον

Ωστοσο.. εχω μια ενσταση.. Η Φραγκογιαννου, σκοτωνε τα κοριτσακια γιατι θα θεωρουσε βαρος για το σπιτικο και τους φτωχεις γονεις τους. Αρα.. ενεργει εις οφελος των γονιων που θα προτιμουσαν αγορια και οχι εις οφελος των κοριτσιων με το να τα γλιτωνει απο την μοιρα τους (οπως γραφεις)
 
Φαντινα πολυ ωραια οσα μας παρεθεσες. Τα διαβασα με μεγαλο ενδιαφερον

Ωστοσο.. εχω μια ενσταση.. Η Φραγκογιαννου, σκοτωνε τα κοριτσακια γιατι θα θεωρουσε βαρος για το σπιτικο και τους φτωχεις γονεις τους. Αρα.. ενεργει εις οφελος των γονιων που θα προτιμουσαν αγορια και οχι εις οφελος των κοριτσιων με το να τα γλιτωνει απο την μοιρα τους (οπως γραφεις)
Να σου πω την αληθεια,Λορρενα μου,εγω θεωρω οτι απωτερο κινητρο της Φραγκογιαννους για τους φονους που διεπραξε ειναι η ψυχικη διεργασια που περιεγραψα.Αυτο το κραμα Φτωχιας και Κοινωνικης Καταπιεσης που συνεθλιβε και την ιδια ηταν που την αποτρελανε και την ωθησε να "απαλλαξει"τα κοριτσακια απο τη μοιρα της γυναικειας εξαθλιωσης,μια μοιρα που τα εχριζε βαρος για την οικογενεια τους και ιδιοκτησια του Ανδρος....
Αλλωστε, το λεει απεριφραστα οτι δυσανασχετει με τη δυσχερεστατη θεση της γυναικας με τη φραση που ειπα ("Πρωτα υπηρετρια του πατερα ,επειτα του συζυγου και τωρα των εγγονιων της...",καπως ετσι)Ετσι θυμαμαι το ποροσεγγιζαμε ερμηνευτικα και στο σχολειο ,ετσι νομιζω πως ταιριαζει

Ωστοσο το κειμενο δεν μπορει να θεωρηθει τοσο "φεμινιστικο" ,αλλα περισσοτερο ηθογραφικο και ψυχογραφικο.Στη Φονισσα τα δεινα προβαλλουν συμφυτα της φτωχιας,της αμαθειας του ασφυκτικου κοινωνικου πλαισιου μιας αγονης πραγματικοτητας..
Φυσικα ο καθενας ερμηνευει αυτο που διαβαζει απο τη δικη του οπτικη.
 
Last edited:
Και 'γω έχω την αίσθηση ότι η Φαντίνα έχει δίκιο. Η Φραγκογιαννού σκοτώνει τα κορίτσια επειδή θεωρεί ότι είναι καταδικασμένα σε μια ζωή δυστυχίας και αδικιών οπότε σκοτώνοντας τα τα βοηθά να ξεφύγουν από την άδικη μοίρα τους (πάνε βέβαια χρόνια -9 περίπου- που το διάβασα και ίσως κάνω λάθος)
 
Φαντίνα, με εκφράζεις πέρα για πέρα. Οσες φορές και να διάβασα τη Φόνισσα κατάλαβα ότι ο Παπαδιαμάντης εννοεί ότι η φόνισσα ενήργησε ασυνείδητα και συνειδητά "για το καλό " τωνκοριτσιών ( Ο χορός του Ζαλόγγου ) όπως λες και εν πάσει περιπτώσει σήμερα η Δημουλά τα λέει όλα και με εκφράζει κι αυτή πέρα για πέρα.
 
Top