Καραμανλίδικη και Φραγκολεβαντίνικη γραφή στην Οθωμανική αυτοκρατορία

Τον τελευταίο καιρό, το είχε η μοίρα μου, να ασχοληθώ με έναν ενδιαφέροντα τρόπο γραφής της Τούρκικης γλώσσας την «Καρμανλίδικη Γραφή».
Σε κάποιες περιοχές της νοτιοανατολικής Τουρκίας, νότια της Καισάρειας (Καραμανία), οι Ορθόδοξοι υπήκοοι της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, αναγκάστηκαν να χρησιμοποιούν μόνο την Τούρκικη γλώσσα και έτσι ξέχασαν (?) τα ελληνικά που μιλούσαν πριν.
Την Τούρκικη έμαθαν να τη μιλούν, δεν έμαθαν όμως ποτέ να τη γράφουν. Υπενθυμίζω, ότι πριν από τη «μεταρρύθμιση» του Κεμάλ, η τούρκικη γλώσσα γραφόταν με αραβικούς χαρακτήρες και λίγοι γνώριζαν γραφή και ανάγνωση. Οι ορθόδοξοι της Καραμανίας, ήξεραν το ελληνικό αλφάβητο και έτσι δημιούργησαν ένα τρόπο γραφής της τούρκικης με ελληνικούς χαρακτήρες. Για τη σωστή προφορά χρησιμοποιούσαν κάποιους τόνους σε φωνήεντα και σύμφωνα.
Από τον 16ο αιώνα, άρχισαν να τυπώνονται βιβλία (κυρίως θρησκευτικού και εκπαιδευτικού περιεχομένου) στην Καραμανλίδικη γραφή. Η παραγωγή αυτή των Καραμανλίδικων εντύπων σταμάτησε λίγο μετά τον Α΄Παγκόσμιο πόλεμο. Η Οθωμανική αυτοκρατορία είχε αναγνωρίσει τα Καραμανλίδικα σαν μια από τις διαλέκτους που χρησιμοποιούσαν κάποιοι υπήκοοι της.
Σήμερα υπάρχουν Καραμανλίδικα βιβλία στα παλαιοβιβλιοπωλεία, κυρίως της Θεσσαλονίκης και της Κωνσταντινούπολης. Δεν βρίσκονται εύκολα και η τιμή τους είναι λίγο τσιμπημένη. Είχα την τύχη αποκτήσω δύο από αυτά τα βιβλία τον τελευταίο καιρό.
Το πρώτο είναι η Βίβλος. Ο τίτλος του βιβλίου αυτού είναι «Κιττάπη Μουκαττές» δηλαδή Ιερό Βιβλίο. Το δεύτερο έχει το τίτλο «Παπα-Χριστόφορος» και αναφέρει σαν συγγραφέα τον Λέοντα Μελά (θυμάστε; το συγγραφέα του Γεροστάθη). Όσο και αν έψαξα στην ελληνική βιβλιογραφία δεν βρήκα να έχει εκδοθεί στην Ελλάδα το βιβλίο αυτό το Μελά. Υπάρχει μόνο ένα με τον τίτλο «Χριστόφορος», που δεν ξέρω αν είναι το ίδιο. Μπορεί να βοηθήσει κάποιος εδώ;:)
Τα βιβλία αυτά έχουν κάποιες προτάσεις στην ελληνική γλώσσα και από εκεί συμπέρανα το περιεχόμενο τους, γιατί Τούρκικα δεν ξέρω. Επίσης, βάζω στον αυτόματο μεταφραστή του υπολογιστή μου τις τούρκικες λέξεις με λατινικούς χαρακτήρες, αλλά τα αποτελέσματα είναι φτωχά. Αν για παράδειγμα βάλω την λέξη Μουκαττές σαν Mukattes μου επιστέφει τη λέξη Ιερός. Βαβυλωνία!
Όμως, η Καραμανλίδικη γραφή δεν ήταν η μόνη «περίεργη» γραφή στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Υπήρχε και η Φραγκολεβαντίνικη γραφή. Αυτή μοιάζει με τα σημερινά Greeklish και τη χρησιμοποιούσαν οι Έλληνες της περιοχής της Σμύρνης και της Χίου, γιατί δυσκολευόταν από την ελληνική ορθογραφία. Έγραφαν δηλαδή ελληνικά με λατινικούς χαρακτήρες. Υπάρχουν και τέτοια βιβλία στα παλαιοβιβλιοπωλεία.
Σκέφτομαι λοιπόν ότι η μεταρρύθμιση του Κεμάλ στην τουρκική γλώσσα, δεν ήταν κάποια φοβερή καινοτομία. Η λύση είχε βρεθεί από τους ΄Ελληνες της Καραμανίας, μόνο που του έπεφτε δύσκολο να χρησιμοποιήσει ελληνικούς χαρακτήρες και χρησιμοποίησε λατινικούς.
 
Last edited:

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Ωραιο! Οταν ειχα ακουσει για την Καραμανλήδικη γραφη μου ειχε φανει αρκετα παραξενη ιδεα, αφου η φωνολογια των τουρκικων ειναι αρκετα διαφορετικη.

Δεν ξερω αν εμαι προκατειλημμένος, αλλα εχοντας διαβασει για διαφορες γραφες, νομιζω οτι η αλφαβητικη φωνητικη γραφη (που μαλλον εφηυραν πρωτοι οι Ελληνες) ειναι η ιδανικοτερη που υπαρχει.

Το αραβικο αλφαβητο ηταν ατελες για τα Τουρκικα, παροτι με καποιες μεταρρυθμισεις περιλαμβανει συμφωνα που δεν υποστηριζει, οπως το p. Ομως το αραβικο αλφαβητο συνηθως δεν αποτυπωνει φωνηεντα, και τα Τουρκικα εχουν 10 διαφορετικα φωνηεντα, και σε αντιθεση με τα Αραβικα, παιζουν σημαντικο ρολο.

Παντως για τους ιδιους λογους ουτε το ελληνικο αλφαβητο θα ηταν ιδανικο για τα Τουρκικα (καλα-καλα ουτε για τα συγχρονα Ελληνικα δεν ειναι, αφου η προφορικη μας γλωσσα εχει περισσοτερους απο 24 ηχους)
 
Νομίζω ότι η απόδοση των τούρκικων με ελληνικούς χαρακτήρες ήταν μια λύση ανάγκης. Οι Καραμανλήδες (ορθόδοξοι της Καραμανίας) ήξεραν ελληνικά, απλά δεν επιτρεπόταν η χρήση τους.
Τα καραμανλίδικα βιβλία κυκλοφορούσαν και σε άλλες περιοχές, όπως ο Πόντος. Βρήκα απόγονους προσφύγων από την Ανατολική Ρωμυλία που πουλούσαν ένα καραμανλίδικο βιβλίο μέσω διαδικτύου.

Δείτε ακόμη μερικούς σχετικούς ιστοτόπους: Εδώ και εδώ και εδώ.
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Ναι βεβαιως. Το σχολιο μου ειχε να κανει με το δικο σου στο τελος, οτι η καραμανλιδικη γραφη ηταν ενα βημα προς τη μεταρρυθμιση της Τουρκικης γλωσσας, και κατα ποσο θα μπορουσε να χρησιμοποιηθει το ελληνικο αλφαβητο αντι για το λατινογενες που εισηγαγε ο Κεμαλ, κατι που κατα τη γνωμη μου δε θα ηταν πρακτικο.

Επειδη δεν εχω δει κανενα κειμενο σε αυτη τη γραφη, ειμαι περιεργος για το πως φαινεται και τι κανονες και συμβασεις υιοθετουνταν για τους ηχους που δεν υπαρχουν στο ελληνικο αλφαβητο.
 
Και εγώ δεν ξέρω πολλά για το θέμα. Στην ψηφιακή βιβλιοθήκη "Ανέμη" του Παν/ου Κρήτης υπάρχουν μερικά καραμανλίδικα βιβλία, όπως αυτό που παραθέτει ελληνικό και καραμανλίδικο κείμενο παράλληλα. Υπάρχει δυνατότητα επισκόπησης ολόκληρου του βιβλίου (επιλογή: προβολή εγγράφου).
 
Απ'όσο έχω διαβάσει οι Καραμανλήδες, και λοιποί τουρκόφωνοι της Καππαδοκίας όντως δε γνώριζαν ελληνικά. Μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών εγκαταστάθηκαν στα μουσουλμανικά χωριά της Πιερίας που άδειασαν αντίστοιχα με κεντρικό κεφαλοχώρι τον Κούκο (από εκεί προέρχεται και το γνωστό από τον αθλητισμό επίθετο "Κουκοδήμος"). Οι μαρτυρίες λένε πως οι μεγαλύτερες ηλικίες (που δεν είχαν πάει σχολείο) δε γνώριζαν ούτε μία ελληνική λέξη, αν συνέβαινε το αντίθετο δεν υπήρχε πια λόγος να το κρύβουν στο νέο τους περιβάλλον. Διατήρησαν την εθνική τους συνείδηση επειδή παρέμειναν πιστοί στη χριστιανική τους πίστη. Το ίδιο παρατηρήθηκε στους μουσουλμάνους του Πόντου που μιλούν ακόμη την ελληνική ποντιακή διάλεκτο, πλην όμως δεν αισθάνονται πια "Ρωμιοί" (όπως και οι πολυπληθείς απόγονοι των Τουρκοκρητών.)

Τέλος Αντέρωτα πιστεύω πως όσο και να ταίριαζε το ελληνικό αλφάβητο στην τουρκική γλώσσα δεν θα το υιοθετούσαν ποτέ για λόγους εθνικής σκοπιμότητας...
 
Όπως τα λες Μπου τα διαβάζω και εγώ στα διάφορα άρθρα για τους Καραμανλήδες. Όμως, μου κάνει εντύπωση η χρήση των ελληνικών χαρακτήρων για τη γραφή της Τούρκικης γλώσσας. Δηλαδή, ένα παιδί εκπαιδευόταν στους Ελληνικούς χαρακτήρες για να διαβάζει τούρκικα κείμενα, που στην πλειοψηφία τους ήταν Ελληνικά μεταφρασμένα (π.χ. κείμενα του Λ. Μελά). Είναι μια περίεργη κατάσταση, γαιυτό έχει και ενδιαφέρον.
Το ότι δεν ήξεραν ελληνικά οι ορθόδοξοι που ήρθαν με την ανταλλαγή των πληθυσμών, το ζήσαμε και στην Κρήτη. Όταν η γυναίκα μου ήταν αγροτικός γιατρός (μέσα της δεκαετίας του 80) στο χωριό Δαμάνια, τριάντα χιλιόμετρα έξω από το Ηράκλειο, μου έλεγε ότι υπήρχαν ακόμη γέροι που μιλούσαν μόνο τούρκικα.
Στην Κρήτη θυμάμαι από την παιδική μου ηλικία διηγήσεις γέρων για τα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας στο νησί. Ποτέ δεν χρησιμοποιούσαν την λέξη "Έλληνες". Πάντα χρησιμοποιούσαν τη λέξη "Χριστιανοί". Έλεγε η γιαγιά μου: Τότε είχαν επανάσταση οι Χριστιανοί. Να θυμίσω ότι στην Κρήτη δεν είχε γίνει ποτέ εποικισμός από Τούρκους. Υπήρχαν Τουρκοκρητικοί και Χριστιανοί Κρητικοί. Βέβαια το μίσος μεταξύ τους ήταν απύθμενο. Ο παππούς μου είχε γεννηθεί γύρω στο 1885. Θυμάμαι (αρχές δεκαετίας του 60) ότι είχε έναν αρσενικό σκύλο που τον είχε ονομάσει Γιουσούφ. Αργότερα απόκτησε μια σκύλα που την ονόμασε Αϊσέ. Όλοι οι γέροι έδιναν τούρκικα ονόματα στους σκύλους. Θεωρούσαν ότι έτσι εξευτέλιζαν τους Τουρκοκρητικούς, κι ας είχαν φύγει από το 1922. Βέβαια είχαν να διηγούνται και φιλίες μεταξύ "Τούρκων" και "Χριστιανών".
 
Last edited:

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Λοιπον, ειχα περιεργεια για το αν υπαρχουν συγκεκριμενοι κανονες (πχ. ορθογραφια) των Καραμανληδικων και τι συμβασεις υπαρχουν για να γραφτουν με τα ελληνικα γραμματα οι ηχοι των τουρκικων που δεν υπαρχουν στα ελληνικα. Παροτι εψαξα στο Ιντερνετ, δε βρηκα πουθενα, απολυτως καμια αναφορα!

Τελικα ομως βρηκα ενα παλιο διγλωσσο βιβλιο σκαναρισμενο σε πδφ, το οποιο εχει μεταφραση σε καθαρευουσα. Με τα λιγα που ξερω απο καθαρευουσα, και με τη βοηθεια μιας φιλης που ξερει λιγα οθωμανικα, καταφερα να αντιστοιχισω φρασεις. Εντοπισα οτι υπαρχουν τουλαχιστον 2 καινουργια γραμματα, ενα που μοιαζει με ψηλο Γ, και ενα αναποδο, που απο ο,τι καταλαβα χρησιμοποιουνται για τους ηχους τσ και τζ των Τουρκικων.

Κατα τα αλλα, για την αποδοση των διαφορων φωνηεντων (o με διαλυτικα, u με διαλυτικα) δεν μπορεσα να βρω μια συμβαση και νομιζω οτι αποδιδονται αυθαιρετα, κατα περιπτωση, αλλοτε με υ, αλλοτε με ι κλπ.

Τα παραπανω τα καταγραφω απλα και μονο επειδη δε βρηκα απολυτως καμια αλλη αναφορα στο διαδικτυο.
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Τα παραπανω τα καταγραφω απλα και μονο επειδη δε βρηκα απολυτως καμια αλλη αναφορα στο διαδικτυο.
Τώρα υπάρχει η δικιά σου. Να φανταστώ πως δεν είμαι ο μόνος που έχω ψάξει για κάποια πληροφορία στον Ιστό κι έπεσα πάνω σε δικά μου κείμενα, έτσι; :)))
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
(Εχω γραψει αρθρο στη Wikipedia και μετα το παρεθεσα ως πηγη καπου αλλου :ρ)
 
Top