Κούρτ Βόνεγκατ: ένας κυνικός ανθρωπιστής

Ένας άνθρωπος – όχι απαραίτητα συγγραφέας – δικαιούται να μη χαρακτηριστεί ανακόλουθος μεταξύ λόγων και πράξεων αν και μόνο αν αποδεχτεί χωρίς υπεκφυγές να καταθέσει μέχρι κεραίας το αντίτιμο για τις επιλογές του. Οι εκ του ασφαλούς και από απόσταση «αιρετικοί», «επαναστάτες», «αντισυμβατικοί» και «αγωνιστές» που θεωρητικολογούν παραμένοντας άκαπνοι, βαθιά βυθισμένοι στη σιγουριά της ασφάλειας και αρκούμενοι στα παράσημα που κατέκτησαν επειδή αμόλησαν στον αέρα μερικά τσιτάτα, βρίσκονται στον αντίποδα αυτού που αντιπροσωπεύουν τα έργα και οι ημέρες του Κούρτ Βόνεγκατ.

Ο Βόνεγκατ υπήρξε μυθοπλάστης και δοκιμιογράφος, αλλά πάνω απ’ όλα πειραματιστής του γραπτού λόγου. Αν ανατρέξετε σε πηγές που αφορούν το έργο του, πιθανότατα θα παρατηρήσετε την αμηχανία των ειδικών να τον εντάξουν σε μια αναγνωρίσιμη φόρμα ή κατηγορία. Κινούμενος ανάμεσα στη δυστοπία και το πολιτικό μυθιστόρημα, πότε στο πεδίο του μη γραμμικού/φαντασιακού και πότε στα χωράφια του ρεαλισμού και της «ορθόδοξης» αφήγησης, εκείνο που τελικά πετυχαίνει είναι να ξεναγήσει τον αναγνώστη στο τοπίο της ζωής όπως αυτός την αντιλαμβάνεται, μέσα δηλαδή από τα μάτια ενός ανθρώπου που έζησε από κοντά τον παραλογισμό του Β ΠΠ, αισθάνθηκε και έγινε αναλώσιμος, για να πάρει τελικά διαζύγιο – ηθελημένα, ίσως σαν ύστατη γραμμή άμυνας – από τις ενοχές, τις επιθυμίες, το φόβο του θανάτου, το αίσθημα του θυμού και της οργής, ακόμα και της αγάπης.

Η ψυχοσύνθεση του Χάουαρντ Γ. Κάμπελλ, του βασικού προσώπου στο έργο του «Μητέρα Νύχτα», είναι η επιτομή των παραπάνω χαρακτηριστικών. Πρόκειται ουσιαστικά για μια αυτοβιογραφική (εν μέρει) μαρτυρία, κάτι που συμβαίνει σε αρκετά από τα έργα του, όπως στο «Σφαγείο νούμερο πέντε» και στο «Η φωλιά της γάτας». Σαν αιχμάλωτος πολέμου βίωσε τον βομβαρδισμό της Δρέσδης από τους Συμμάχους, μια από τις μεγαλύτερες σφαγές στην ανθρώπινη ιστορία, αναγκασμένος μάλιστα να συμμετάσχει στο έργο της ανάσυρσης δεκάδων χιλιάδων απανθρακωμένων πτωμάτων από τα ερείπια.

Ο πόλεμος άφησε ανεξίτηλα σημάδια στην ύπαρξή του και χαρακτήρισε σε μεγάλο βαθμό τη μορφή και το περιεχόμενο των γραπτών του. Θα ήταν όμως λάθος να πιστέψει κανείς ότι μπορεί να ξεμπερδέψει με το θέμα χαρακτηρίζοντας το έργο του «αντιπολεμικό» - και μένοντας απλά εκεί. Ο Βόνεγκατ είναι τραυματισμένος βαθιά από τον πόλεμο, αλλά οι πληγές του δεν ενεργοποιούν μόνο το αντανακλαστικό του πόνου. Η αλλοτρίωση του ήρωα στο «Μητέρα Νύχτα» δε σχετίζεται με την ανάπτυξη αρνητισμού, διάθεσης για εκδίκηση και επιθυμία για αντίποινα. Όχι μόνο παραμένει άνθρωπος, αλλά, ακόμα περισσότερο, δέχεται να περάσει τις πύλες του προσωπικού του Καθαρτηρίου – αδιάφορο αν κατά βάθος δεν αμάρτησε. Είναι θύμα των περιστάσεων, μια αναλώσιμη μονάδα που «υπηρέτησε το κακό τόσο φανερά και το καλό τόσο μυστικά, έναν άνθρωπο που αποτέλεσε το έγκλημα της εποχής του».

Ο Βόνεγκατ με συνάρπασε παρότι δεν διαθέτει ιδιαίτερα εξεζητημένη συγγραφική τεχνική. Είναι όμως άμεσος, γρήγορος, με στεγνό ρυθμό όταν πρέπει, καθόλου μελοδραματικός, ενώ θα μπορούσε, εκκεντρικά χιουμοριστικός, αλλοπρόσαλλος, σουρεαλιστικός και πάνω απ όλα κυνικός. Όχι στα όρια της υπερβολής όμως. Δεν εννοώ ότι έχει επίπλαστο ύφος μόνο και μόνο για να προκαλέσει ή να εντυπωσιάσει. Κάθε άλλο. Διαθέτει εκείνο το χάρισμα που έχουν ορισμένοι συγγραφείς να υπερβαίνουν τη διάθεση που προκαλεί το μέγεθος των προσωπικών τους τραυμάτων, διαπραγματευόμενοι το θέμα τους όχι ακριβώς «ψύχραιμα», αλλά στεγνά, αντικειμενικά όσο γίνεται, ρεαλιστικά. Θα μπορούσα να γράψω πολλά ακόμα, περισσότερο οργανωμένα, αλλά ο χρόνος μου είναι περιορισμένος. Φοβάμαι μάλιστα ότι όλα τα παραπάνω είναι λίγο φίρδην-μίγδην. Ανταποκρίθηκα απλά σ’ ένα αίτημα της αγαπητής Φαντίνας να πω δυο λόγια για τον Βόνεγκατ. Σας παροτρύνω όμως να ασχοληθείτε με τον συγκεκριμένο συγγραφέα. Εγώ τον ανακάλυψα τυχαία πριν πολλά χρόνια, σ’ ένα βιβλιοπωλείο στο Ηράκλειο της Κρήτης, σε μια από τις εξόδους μου σα φαντάρος. (τόση ζεστασιά σε βιβλιοπωλείο δεν έχω συναντήσει από τότε και το αναφέρω εδώ αν και άσχετο με το θέμα επειδή αποτελεί μια όμορφη ανάμνηση. Ας είναι καλά οι άνθρωποι, όπου και να βρίσκονται)

Για τη εργογραφία του και γενικότερα το βιογραφικό του, ρίξτε μια ματιά εδώ.
 
Το σφαγείο νο5 ήταν πολύ καλό. Πάνω σε ένα τετριμμένο θέμα όπως αυτό του ΒΠΠ ο Βόνεγκατ δίνει μια άλλη διάσταση αλληγορική και φανταστική. Η κοπελιά μου διαβάζει τώρα τον "Κυανοπώγωνα" και περιμένω κι εγώ να το διαβάσω. Τέλος μου κίνησες το ενδιαφέρων και για το "Μητέρα Ν'ύχτα".
 
Top