Πίστευε και μη ερεύνα

Παρακαλώ επιτρέψτε μου να ανοίξω αυτή τη χωριστή ενότητα σχετικά με την προέλευση του ρητού πίστευε και μη ερεύνα. Επειδή παρατήρησα ότι στο σχετικό νήμα η συζήτηση είχε μετατοπιστεί σε ζητήματα άλλης χροιάς, έκρινα σκόπιμο να παραθέσω εδώ μερικά στοιχεία ως προς τη γλωσσική και μόνο αφετηρία τού ρητού.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η φράση δεν απαντά αυτούσια, αλλά η ουσία της είναι μάλλον αρκετά παλαιά και συναντάται ήδη σε ελληνιστικά χριστιανικά κείμενα (από τον 4ο αιώνα και εξής).

Επί παραδείγματι, σε κείμενο του Εφραίμ τού Σύρου συναντούμε την προτροπή: Ἐὰν ἐθέλῃς μου ἀκοῦσαι, πίστευε, μὴ ἐρευνῶν (όπου η συσχέτιση είναι προφανής). Ακόμη στο κείμενο της Οικουμενικής Συνόδου τής Εφέσου (431) υπάρχει η φράση: πίστευε τῶι θαύματι καὶ μὴ ἐρεύνα λογισμοῖς τὸ γενόμενον. Σε κείμενο που αποδιδόταν στον Αθανάσιο, αλλά είναι προφανώς μεσαιωνικό, διακρίνουμε την ιδέα τού ρητού: Πίστευε εἰς Πατέρα, μὴ ἐρευνήσῃς δὲ τὸ πρᾶγμα. Ομοίως σε μεσαιωνικό κείμενο, που αποδιδόταν στον Ιωάννη τον Χρυσόστομο, υπάρχει η φράση: Πιστεύω, οὐκ ἐρευνῶ· πιστεύω, οὐ διώκω τὸ ἀκατάληπτον.

Είναι πιθανόν ότι με αυτόν τον τρόπο σχηματίστηκε και παγιώθηκε στον εκκλησιαστικό λόγο η συγκεκριμένη φράση. Ελπίζω οι αγαπητοί φίλοι που διατύπωσαν την απορία τους να βρουν χρήσιμες τις πληροφορίες αυτές. Ευχαριστώ.
 
Last edited:

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Πολυ διαφωτιστικο!!

Οποτε όχι μονο υπήρξε (σε διαφορες μορφες) αλλα και η νεωτερη ερμηνεια "πιστευε και μη, ερεύνα" είναι λάθος
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Το κόμμα δεν υπάρχει στην φράση και νομίζω πως ο ισχυρισμός για κόμμα δεν πατάει πουθενά. Κατά την γνώμη μου δίνετε υπερβολική σημασία στο κόμμα (στο παράλληλο νημάτιο) καθώς η συγκεκριμένη θεωρία είναι μάλλον παραμύθι. Βρείτε το πρώτα σε κανα κείμενο και το ξανασυζητάμε.

Πολύ ενδιαφέρουσα η ιστορική αναδρομή τού Δρ. Μωσέ.
 
Δρ Μωσέ, πολύ καλή η συγκεντρωτική παράθεση των περιπτώσεων που η φράση απαντάται σε πατερικά ή άλλα κείμενα.
Δύσκολα θα μπορούσα, εγώ τουλάχιστον να τα βρω όλα αυτά τα κείμενα. Μου έδωσες τροφή για έρευνα.
 
1. Η προέλευση του "πίστευε και μη ερεύνα"
(όπως παρουσιάζονται στο http://orthodox-answers.blogspot.com/ )

Η ιδεολογία αυτή, της "πίστης χωρίς έρευνα", με άλλα λόγια φυσικά, ανάγεται στην αρχαιότητα. Ανιχνεύσαμε τις καταβολές της, από τη φιλοσοφία του Πλάτωνα. Ίσως είναι και αρχαιότερη, και απλώς ο Πλάτωνας την επανέλαβε.

Ο Πλάτωνας μέσα στο θεολογικό του πνεύμα ουδέποτε χρησιμοποίησε αλληγορική ερμηνεία των μύθων ή την κριτική τους, αλλά ανάφερε πάντοτε με σεβασμό τους "θεούς" (Φίληβ. 12, c) «το δ΄ εμόν δέος αεί προς τα των θεών ονόματα ουκ έστι κατ΄ άνθρωπον αλλά πέρα του μεγίστου φόβου». Αυτά ήταν επιδράσεις της ευσεβούς του καταγωγής την οποία παρέλαβε κατά τα παιδικά του χρόνια. Η καρδιά του είχε νικήσει και σʼ αυτόν τις αμφιβολίες του πνεύματος, και στον Τίμαιο (40, d) αναγνωρίζει την παραδιδόμενη Ομηρική και Ησιόδεια γένεση και την σειρά τους:
«καίπερ άνευ τε εικότων και αναγκαίων αποδείξεων»

Αυτή η φράση, είναι: "πίστευε και μη ερεύνα", με άλλα λόγια. Δεν χρειάζονται αποδείξεις δηλαδή για να δεχθεί την πίστη αυτή.

Φυσικά το "πίστευε και μη ερεύνα" υπήρχε σε κάθε περίοδο και σε κάθε περιοχή της ανθρώπινης ιστορίας, (με γνωστότερο τον Παπικό μεσαίωνα), ως πρακτική αυτών που δεν είχαν επιχειρήματα, για να στηρίξουν τις απόψεις τους. Όμως μια τέτοια αναζήτηση δεν είναι του παρόντος άρθρου.


2. Η Αγία Γραφή που βρίσκεται στο Ιωάννης 5/ε: 39, μαζί με το επόμενο εδάφιο, το 40: "39 ερευνάτε τας γραφάς, ότι υμείς δοκείτε εν αυταίς ζωήν αιώνιον έχειν· και εκείναί εισιν αι μαρτυρούσαι περί εμού· 40 και ου θέλετε ελθείν προς με ίνα ζωήν έχητε". Με απλά λόγια, στο εδάφιο αυτό, λέει ο Χριστός: "Ερευνάτε τις γραφές, επειδή θεωρείτε ότι έτσι θα βρείτε ζωή, και (πράγματι), αυτές είναι που μαρτυρούν για Εμένα. Αλλά δεν θέλετε να έρθετε προς Εμένα, για να έχετε ζωή".


3. Η Ανάσταση του Χριστού, είναι το κεντρικό Χριστιανικό δόγμα. Αν λοιπόν η Εκκλησία μας επιτρέπει, και μάλιστα μας ΠΡΟΤΡΕΠΕΙ να ερευνήσουμε την ίδια την Ανάσταση του Χριστού, πόσο μάλλον όλα τα άλλα! Δείτε τι λέει ένα τροπάριο της Κυριακής του Θωμά:
Χαίρεις ερευνώμενος! Διό, Φιλάνθρωπε, Προς τούτο προτρέπεις τον Θωμάν.

Όχι μόνο ο Χριστός δεν είπε στον ("άπιστο") Θωμά "πίστευε και μη ερεύνα", αλλά τον προέτρεψε να ελέγξει με τα ίδια του τα χέρια τις τρύπες από τα καρφιά Του!


4. Γράφει ο Αθανάσιος Θεολόγος: "...ΑΛΛΑ ΠΙΣΤΕΥΕ ΕΙΣ ΠΑΤΕΡΑ, ΜΗ ΕΡΕΥΝΗΣΕΙΣ ΔΕ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑ ΠΡΟΣΚΥΝΕΙ ΤΟΝ ΥΙΟΝ, ΜΗ ΠΟΛΥΠΡΑΓΜΟΝΩΝ ΤΗΝ ΑΥΤΟΥ ΓΕΝΝΗΣΙΝ ΑΝΥΜΝΕΙ ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟ ΑΓΙΟΝ, ΜΗ ΕΚΖΗΤΩΝ ΤΟ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΡΙΑΔΟΣ ΜΥΣΤΗΡΙΟΝ..." (Αθανάσιος Θεολόγος, Quaestiones ad Antiochum Vol 28 page 600 line 27 - 31.)

Το "πίστευε και μη ερεύνα" λοιπόν, δεν είναι έτσι σκέτο στη Χριστιανική του μορφή. Έχει συγκεκριμένη εφαρμογή. Το Χριστιανικό "πίστευε και μη ερεύνα", ισχύει ΜΟΝΟ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΚΤΙΣΤΟΥ. Δηλαδή ισχύει μόνο για το: "ΠΩΣ" της Αγίας Τριάδος. Για τίποτα άλλο!


Μια φωναχτή σκέψη: Μακάρι να ερευνούσαμε και να γνωρίζαμε τη θρησκεία μας, όπως ερευνούμε τις άλλες θρησκείες.


Πηγή πληροφοριών

 
Last edited:

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Μια φωναχτή σκέψη: Μακάρι να ερευνούσαμε και να γνωρίζαμε τη θρησκεία μας, όπως ερευνούμε τις άλλες θρησκείες.
Προσωπικά, όσο περισσότερο ερεύνησα την "θρησκεία μας" τόσο περισσότερο απομακρύνθηκα από αυτήν.
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Όχι μόνο ο Χριστός δεν είπε στον ("άπιστο") Θωμά "πίστευε και μη ερεύνα", αλλά τον προέτρεψε να ελέγξει με τα ίδια του τα χέρια τις τρύπες από τα καρφιά Του!
(Σχολιαζοντας στην αποσπασματικη ερμηνεια του εν λογω ιστολογιου: )

Μετα ομως ο Χριστος επαινεσε (αν δεν κανω λαθος) αυτον που θα πιστεψει ΧΩΡΙΣ να δει -και αρα ερευνησει. Αυτη η προταση λιγο πολυ ακυρωνει την ερμηνεια που δινει
 
Μας έβαλε σε έρευνα η φράση αυτή!

Απ΄ότι καταλαβαίνω αυτούσια η φράση αυτή δεν υπάρχει στους λόγους κάποιων Πατέρων ή κάπου αλλού, μα το "μη ερεύνα" ακολουθείται πάντα από κάτι δηλ. αυτό που δεν θα ερευνήσουμε. Να μην ερευνήσουμε εκείνο το κομμάτι της Θεολογίας που είναι ακατάληπτο για εμάς και να μην κάνουμε ατυχείς παραλληλισμούς ή να μην δίνουμε ατυχείς εξηγήσεις. Παράδειγμα για το "ΑΚΤΙΣΤΟ" που μας λέει η Ανάγνωση παραπάνω.


Παραθέτω από το Ορθόδοξο Βίκι, και με κάθε επιφύλαξη για παραπέρα έρευνα:
Η φράση "Πίστευε και μή ερεύνα", είναι μία έκφραση που αποδίδεται κυρίως με αρνητικό περιεχόμενο, προσπαθώντας να δηλώσει ότι "η υπό της θεολογίας εκζητουμένη πίστις...ταυτίζεται προς την ευπιστίαν"[1]. Με ένα τέτοιο νόημα όμως, δεν μπορεί να αποτελεί "αξίωμα ευαγγελικόν"[2] και η Ορθόδοξη Θεολογία σαφώς εναντιώνεται σ' αυτό το περιεχόμενο. Όπως σημειώνει ο δογματολόγος Ν. Ματσούκας: "Aτυχώς...επιστήμονες ή περί τα πράγματα της πίστης ασχολούμενοι, εξαιτίας ελαττωματικής και ατροφικής γνώσης των χριστιανικών αληθειών, νομίζουν ότι πίστη σημαίνει μια αδύναμη αφέλεια ή ότι η Αγία Γραφή διδάσκει το πίστευε και μη ερεύνα"[3].

[1]. Τρεμπέλας Ν. Παν., Εγκυκλοπαίδεια της θεολογίας, έκδ. 5η, Ο Σωτήρ, Αθήναι 2000, σελ. 141.
[2]. ό.π., σελ. 140
[3]. Ματσούκας Α. Νίκος, Δογματική και Συμβολική θεολογία, τόμ. Γ' (Ανακεφαλαίωση και Αγαθοτοπία-Έκθεση του οικουμενικού χαρακτήρα της χριστιανικής διδασκαλίας), Πουρναράς, Θεσσαλονίκη 1997, σελ. 154.



Τώρα η φράση με το κόμμα, επίσης είναι μια άλλη (διαστρεβλωμένη) μορφή που κ αυτή εξυπηρετεί όσους την χρησιμοποιούν! Απαντάται σε άρθρα εφημερίδων και σε διάφορες καταχωρήσεις στο διαδίκτυο. Με μια αναζήτηση μπορείτε να την βρείτε εύκολα και να δείτε πως την χρησιμοποιούν. Πιστεύω πως το κόμμα το τοποθέτησαν εσκεμμένα εκεί για να ισχυροποιήσουν κάτι που ήθελαν να πουν χωρίς όμως να έχει ειπωθεί έτσι, χωρίς να είναι έτσι η προέλευσή της. Μέχρι να τεθεί το θέμα εδώ, δεν είχα υπόψη πάντως ότι κάποιοι την χρησιμοποιούν ακόμη και με το κόμμα.
 
Top