Πράγματι, ο Νίτσε είναι δύσκολος. Ειδικά αν η πρώτη επαφή κάποιου γίνεται με τον Ζαρατούστρα, ο βαθμός δυσκολίας ανεβαίνει και ελλοχεύει ο κίνδυνος να διαστρεβλώσει με την ερμηνεία του. Δικαιολογημένα βέβαια.
Προσωπικά, θα πρότεινα την "Χαρούμενη Επιστήμη" για καλύτερη κατανόηση και τού Ζαρατούστρα και τού Νίτσε εν γένει. Είναι το ακριβώς προηγούμενο βιβλίο από τον Ζαρατούστρα και στο συγκεκριμένο, μάλιστα, παρουσιάζει για πρώτη φορά την μορφή του, σ' ένα κεφάλαιο έχει γράψει την σελίδα με την οποία ξεκινάει ο Ζαρατούστρα.
Ωστόσο, το θέμα των μεταφράσεων είναι όντως πονεμένο. Έχω διαβάσει κυρίως εκείνη τού Ζ. Σαρίκα και μερικά αποσπάσματα από τού Δικταίου και τού Κουκούλα. Προτιμώ αυτή τού Κουκούλα, μολονότι δεν έχω ολοκληρωμένη άποψη και είναι του 1924!
Πολλές φορές, η αμηχανία μας μπροστά στην στρυφνότητα τού εν λόγω βιβλίου, οφείλεται σ' αυτές τις πολύ μέτριες προσπάθειες.
Στο θέμα μας τώρα. Τι σημαίνει, καταρχάς,
υπεράνθρωπος; Γιατί επιλέγει αυτή την λέξη ο Νίτσε;
Ο Νίτσε χρησιμοποιεί σκοπίμως την πρόθεση "υπέρ". Και είναι κλειδί για την κατανόησή του. Σύμφωνα με τον Νίτσε:
Πρέπει κανείς να
υπερνικά ό,τι τον τραβάει προς τα κάτω, προς τον
τελευταίο άνθρωπο, τον
πίθηκο, το
σκουλήκι, προς εκείνους που δεν έχουν τα
αφτιά για να ακούσουν και να καταλάβουν την διδασκαλία τού Ζαρατούστρα. Πρέπει κανείς να
υπερνικά και να συντρίβει το
πνεύμα τού βάρους.
Και σε προσωπικό επίπεδο, προσπαθούσε να
υπερνικήσει ότι τον κρατούσε κάτω, μακριά απ' την δημιουργία:
"Την ακάθαρτη πνοή των συγκαιρινών του", τους καλαμαράδες των εδρών που τους έκλεισε την πόρτα κι άφησε την πανεπιστημιακή τού καριέρα, τους φοβερούς πονοκεφάλους και τους στομαχικούς πόνους που τον τυραννούσαν ασταμάτητα, καθετί που έφραζε τον δρόμο του προς την άνοδο, την δημιουργία, την ζωή.
Γι' αυτό είναι εναντίον κάθε αδυναμίας, κάθε στρεβλού ενστίκτου που δεν οδηγεί στην
υπέρβαση.
Ο υπεράνθρωπος δεν είναι κάποιος που θα έρθει στη γη στο μέλλον, σ' έναν κάποιο χρόνο. Μέγα σφάλμα αυτό. Δεν προσδοκά "αποκάλυψη" ο Νίτσε.
Ο υπεράνθρωπος βαδίζει μ' ένα σφυρί στο χέρι του και γκρεμίζει ό,τι εναντιώνεται στη ζωή, στη δύναμη, στην οδό προς την ουσιαστική εξέλιξη.
Αναποδογυρίζει, ανατρέπει τις
πλάκες των αξιών. Παλεύει να αντιστρέψει την θρησκευτική θέαση τού κόσμου και επομένως και την ηθική θέαση.
Όμως, προσοχή, δεν μας λέει να μην έχουμε
καλό και κακό, να μην έχουμε αρετές.
Αλλά μας λέει να επινοήσουμε ε μ ε ί ς το
καλό και το κακό μας, ε μ ε ί ς τις αρετές μας, μολονότι τονίζει, πως έχουν μολυνθεί ακόμα και οι ίδιες οι λέξεις/έννοιες.
Το τονίζω αυτό, ο Νίτσε δ ε ν ε ί ν α ι μηδενιστής. Τουναντίον, είναι εχθρός του μηδενισμού που βλέπει να συντελείται και να διογκώνεται στην Ευρώπη.
Για τον Νίτσε μηδενισμός σημαίνει ότι " οι υπέρτατες αξίες απαξιώνονται".
Σταματάω εδώ για τον "υπεράνθρωπο" και συνεχίζω πιο συγκεκριμένα.
Στο συγκεκριμένο απόσπασμα που παράθεσε η Πωλίνα:
Τίποτα μη τους δίνεις. Καλύτερα να τους πάρεις κάτι και να το σηκώσεις μαζί τους - αυτό θα'ναι το πιο ευεργετικό γι'αυτούς, φτάνει μόνο να'ναι ευεργετικό και για σένα! Κι αν θες να τους δώσεις, τότε μη δίνεις τίποτα περισσότερο από μιαν ελεημοσύνη, αλλ'άσε τους και τούτη ακόμα να σου την ζητιανέψουν!
Φρονώ πως ο Νίτσε περιγράφει μία θρησκευτική κατάσταση. Την χριστιανική κατάντια πιο συγκεκριμένα.
Αυτός ο γέρος/άγιος κάνει ασκητική ζωή, ζει μακριά απ' τους ανθρώπους, που τους περιφρονεί κιόλας. Όπως ασκητικά -όχι με την χριστιανική έννοια- ζούσε και ο Ζαρατούστρα στο βουνό. Έτσι, μ' αυτόν τον τρόπο ο Νίτσε μάς δείχνει γιατί και πώς διαφέρει απ' τους ασκητές. Αυτός αγαπάει τον άνθρωπο. Εκείνοι τον θεό.
Υπάρχει σύνδεση μ' εκείνο που λέει κάπου ο Νίτσε:
Ο ιερέας δεν θέλει να αγαπάει, αλλά να ζει από την αγάπη.
Ο γέρος δεν αγαπάει τον άνθρωπο, αλλά τον θέλει αδύναμο, ζητιάνο. Ο Ζαρατούστρα αγαπάει τον άνθρωπο και τον θέλει δυνατό, θαρραλέο, αυτοδύναμο.
Ο γέρος μάς λέει ότι είχε δει τον Ζαρατούστρα πριν μερικά χρόνια, αλλά τώρα είναι αλλαγμένος:
Τότε πήγαινες τις στάχτες σου στο βουνό: σήμερα θέλεις να φέρεις την φωτιά σου στις κοιλάδες; Δεν φοβάσαι την τιμωρία που περιμένει τον εμπρηστή;
Δηλαδή ο Ζαρατούστρα αναγεννήθηκε! (Πρβλ. Πρέπει να είσαι έτοιμος να καείς στην ίδια σου τη φλόγα: πώς να ξαναγεννηθείς αν δεν γίνεις πρώτα στάχτη; )
Από το: Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα.
Στην χαρούμενη επιστήμη λέει επίσης "Σίγουρα, είμαι φλόγα!".
Ο Ζαρατούστρα με την σοφία του θα "κάψει" τις κίβδηλες αξίες τους και έτσι ο γέρος, με το γνωστό παπαδίστικο τέχνασμα, προσπαθεί να τον αναχαιτίσει, να τον φοβίσει με την τιμωρία. (Πρβλ. Έχουν βάλει στην καρδιά των πραγμάτων την ανταμοιβή και την τιμωρία.)
Από το: Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα.
Γιατί " Η επιστήμη σε κάνει ι σ ό θ ε ο - αν ο άνθρωπος γίνει φιλομαθής, ξόφλησαν και οι ιερείς και οι θεοί.
Ηθικό δίδαγμα: η επιστήμη είναι το κατεξοχήν απαγορευμένο - το μόνο απαγορευμένο."
Από τον Αντίχριστο. Σε μτφρ. Βαγγέλη Δουβαλέρη.
Άμα γράψω κι άλλα δεν θα το διαβάσει άνθρωπος, μολονότι και τώρα αμφιβάλλω.
Συγγνώμη για τυχόν λάθη που μπορεί να υπάρχουν.
