Τίτλος: 1984 - O Μεγάλος Αδερφός
Πρωτότυπος τίτλος: Nineteen Eighty-Four
Συγγραφέας: George Orwell
Μετάφραση: Νίνα Μπάρτη
Εκδόσεις: Κάκτος
Χρονολογία έκδοσης: 1978
Πρώτη έκδοση: 1949 (Αγγλικά)
Αριθμός σελίδων: 341
ISBN: 960-382-468-2
Σημείωση συντάκτη :
Αρχικά να τονίσω ότι το βιβλίο έχει παρουσιασθεί και κατά το παρελθόν (βλ. σχετικό νήμα εδώ). Από τα μέλη που είναι δραστήρια σήμερα, παρατηρώ ότι αυτά που υπήρχαν και τότε είναι οι: @Φαροφύλακας (προφανώς) @Ιαβερης (ο οποίος δήλωνε το 2011 ότι αυτό θα είναι το επόμενο ανάγνωσμά του ...
) και ο @Αντέρωτας (για τον οποίον πιστεύεται, ότι υπάρχει πριν από την αρχή του χρόνου). Η παρουσίαση περιέχει ελάχιστα μικρά σπόιλερς, τα οποία περιόρισα όσο ήταν δυνατόν.Κάποια πράγματα για τον Όργουελ
Γεννήθηκε το 1903 στην Ινδία και μετακόμισε στην Αγγλία τέσσερα χρόνια αργότερα. Σπούδασε στο κολέγιο Ίτον και έπειτα υπηρέτησε ως μέλος της Αυτοκρατορικής Αστυνομίας Ινδιών στη Βιρμανία. Άνθρωπος με έντονες πολιτικές πεποιθήσεις, έζησε στην Γαλλία και την Αγγλία κάνοντας διάφορες δουλειές και πολέμησε στον εμφύλιο της Ισπανίας με το μέρος των Δημοκρατικών και τραυματίστηκε, εμπειρίες που περιγράφει στο εμβληματικό "Πεθαίνοντας στην Καταλονία". Στον Β΄ Π.Π. εργάστηκε στο BBC. Στα σπουδαιότερα έργα του συγκαταλέγονται, μεταξύ άλλων, το καθηλωτικό "Η φάρμα των ζώων" (1945) και το δυστοπικό "1984" (1949). Πέθανε στο Λονδίνο τον αμέσως επόμενο χρόνο.
Τι θα διαβάσει ο αναγνώστης
Το βιβλίο περιγράφει ένα δυστοπικό μέλλον, όπου περίπου τριάντα χρόνια μετά το τέλος του δεύτερου παγκοσμίου πολέμου, μετά από διάφορες συνενώσεις και προσχωρήσεις απομένουν τρία μόνον υπερ-κράτη. Ο κεντρικός μας χαρακτήρας, Γουίνστον Σμιθ, είναι κάτοικος ενός εξ αυτών, της Ωκεανίας. Ειδικότερα, περιγράφεται ηζωή του Γουίνστον, ενός απλού καθημερινού τύπου, ο οποίος ξυπνάει το πρωί στο σπίτι του, στήνεται μπροστά από την μονίμως (όχι από επιλογή του) αναμμένη τηλε-οθόνη (που εκτός από δέκτης, είναι και πομπός!), η οποία δίνει παραγγέλματα για γυμναστική (και φωνάζει σε όποιον δεν τα εκτελεί σωστά), κοιτάζει από το παράθυρο και βλέπει παντού αφίσες που απεικονίζουν έναν κύριο να σε κοιτάζει, με τη συνοδευτική λεζάντα ''Ο Μεγάλος Αδελφός σε βλέπει!'' και πηγαίνει στην δουλειά του, που έχει ως αντικείμενο να λαμβάνει κάποιες εντολές για να τροποποιήσει το περιεχόμενο των παλιών εφημερίδων, ανάλογα με τα συμφέροντα του Κόμματος, διότι ''όποιος ελέγχει το παρελθόν, ελέγχει το μέλλον και όποιος ελέγχει το παρόν, ελέγχει το παρελθόν''. Ο Γουίνστον, όμως, καταλαβαίνει ότι δεν γίνεται να είναι αυτή η πραγματικότητα, δεν γίνεται αυτή να είναι η ζωή. Δεν θυμάται, βέβαια, πως ήταν η ζωή πριν τον Μεγάλο Αδερφό, αλλά δεν είναι δυνατόν να είναι τρελός. Και δεν είναι δυνατόν να είναι ο μόνος που σκέφτεται έτσι. Πιάνει ένα χαρτί και ένα κονδυλοφόρο και ξεκινάει ένα ημερολόγιο, αλλά έχει ξεχάσει να εκφράζεται, έχει ξεχάσει τι θέλει να πει. Και στις επόμενες ημέρες συλλογίζεται, ότι δεν παρανόμησε. Σε έναν κράτος που δεν υπάρχουν νόμοι, δεν γίνεται να παρανομήσει κάποιος. Διέπραξε έγκλημα και το έγκλημά του δεν είναι η συγγραφή. Το έγκλημα του είναι ότι σκέφτηκε. Και τότε, γνωρίζει μία γυναίκα... (Αναρώτηση : Γιατί όλα ξεκινούν με μία γυναίκα;;;;)
Ένα πρώτο σχόλιο:
Ο Όργουελ κάνει μία απαράμιλλη δουλειά χτίζοντας ένα κόσμο από τον πυρήνα του Κόμματος μέχρι το τελευταίο πετραδάκι στις καταθλιπτικές φτωχογειτονιές της Ωκεανίας. Χωρίς να κουράζει, περιγράφει στην εντέλεια την δομή μίας κοινωνίας και ενός πολιτικού συστήματος, η λειτουργία του οποίου προκαλεί τρόμο. Καταφέρνει και κάνει τον αναγνώστη να ζει μέσα σε αυτήν την ζοφερή πραγματικότητα. Η ιδέα του βιβλίου έρχεται χρονικά μετά το θαυμάσιο ''Εμείς'' του Ευγένιου Ζαμυάτιν (1920-1921) και τον ''Θαυμαστό Καινούριο Κόσμο'' του Άλντους Χάξλεϋ (1931), αλλά πριν το ''Φαρενάιτ 451'' του Ρέη Μπράντμπερη (1953). Τα βιβλία αυτά πραγματεύονται ακροθιγώς το ίδιο αντικείμενο, αλλά δεν νομίζω ότι κάποιος από αυτούς τους συγγραφείς, μπάζει τον αναγνώστη τόσο πολύ σε τόσο σκοτεινό μέλλον, όσο ο Όργουελ. Μην περιμένει κανείς ότι θα δει την τρομακτική επιστημονική εξέλιξη. Σε αυτό το βιβλίο (πλην της τηλεοθόνης) δεν νομίζω ότι υπάρχει άλλο δείγμα τεχνολογίας.
Ένα δεύτερο σχόλιο:
Δεν έχω διαβάσει άλλο βιβλίο τόσο πολυεπίπεδο, όσο αυτό. Εξηγούμαι:
Υπάρχουν δύο ειδών αναγνώσεις του 1984. Μπορεί κάποιος, κάλλιστα, να διαβάσει το ανάγνωσμα αυτό, ως μία ρομαντική ιστορία που κόβει την ανάσα. Ξεκινάει χτίζοντας το περιβάλλον γύρω από τον κεντρικό μας ήρωα, το φλερτ και την σχέση με την Τζούλια κόντρα στο σύστημα και το (αναμενόμενο) τέλος αυτής.
Ωστόσο, ο Όργουελ και σε αυτό το βιβλίο του είναι βαθύτατα αλληγορικός. Όπως σημειώθηκε και στην εισαγωγή για τον βίο του, ήταν ένας άνθρωπος με έντονη πολιτική συνείδηση. Στο πρόσωπο, λοιπόν, του Μεγάλου Αδελφού αντικατοπτρίζεται ο Ιωσήφ Στάλιν, ενώ, σε αυτό του Γκολντστάιν ο Λέων Τρότσκι (με το αντίστοιχο Βιβλίο να είναι το -επικίνδυνο για τον Στάλιν- συγγραφικό του έργο, ίδια δε η αυτοβιογραφία του). Για την Τζούλια έχουν ακουστεί πολλές θεωρίες. Ίσως αυτή να συμβολίζει την Ελευθερία, τη Δημοκρατία, την Επανάσταση, ο καθένας διαλέγει την δική του ερμηνεία. Ακόμα και τα μαραζωμένα σπίτια των πολιτών με τα φθαρμένα, ξεφτισμένα έπιπλα θυμίζουν Σοβιετική Ένωση. Και βεβαίως: Προπαγάνδα παντού.
Έννοιες όπως αυτή της προσωπικότητας, της έκφρασης ή της ελευθερίας είναι ανύπαρκτες. Μάλιστα ο ήρωας μας κάποια στιγμή συνειδητοποιεί, ότι ελευθερία είναι να λες ότι δύο και δύο κάνει τέσσερα (αυτή η φαινομενικά απλή μαθηματική πράξη, έχει ιδιαίτερη σημασία στο έργο). Ή σε άλλη στιγμή μαθαίνουμε ότι οι κάρτες που αποστέλλονται ταχυδρομικώς έχουν ένα προτυπωμένο πίνακα μηνυμάτων, που ο αποστολέας διαγράφει αυτά που δεν επιθυμεί να πει, χωρίς να χρειαστεί να γράψει κάτι. Πέραν όλων αυτών των μικρών λεπτομερειών που συνθέτουν το ψηφιδωτό της ανελευθερίας, μία φράση που μου έμεινε, είναι "το Κόμμα δεν ενδιαφέρεται να διαιωνίσει το αίμα του (σ.σ. κληρονομικότητα στην ιεραρχία), αλλά τον ίδιο του τον εαυτό''.
Ως προς το τρίτο και τελευταίο μέρος του έργου: Πιστεύω, ότι όλοι καταλαβαίνουν τι πραγματεύεται το τρίτο μέρος. Επειδή, όμως, κάποιος μπορεί να μην έχει διαβάσει το βιβλίο, δεν θα παραθέσω λεπτομέρειες. Θα ήταν, ωστόσο, τρομερή παράλειψή μου να μην αναφέρω, ότι είναι ότι πιο συγκλονιστικό έχω διαβάσει εδώ και χρόνια. Τα μηνύματα του Κόμματος (''ποτέ κανείς δεν αρπάζει την εξουσία με σκοπό να την αφήσει, γιατί η εξουσία δεν είναι μέσο, είναι σκοπός'', αλλά και ότι ''τα μέλη του Κόμματος μπορούν χάρη στο Κόμμα να κάνουν τα πάντα, μπορούν να πετάξουν, απλά δεν έχουν το έχουν επιθυμήσει ακόμα'') μου δημιούργησαν το αίσθημα της ντροπής, του τρόμου, της απώλειας της αίσθησης της ασφάλειας.
Παράρτημα:
Στο τέλος του βιβλίου υφίσταται ένα τμήμα, όπου εξηγείται η Νέα Ομιλία. Τι είναι αυτό; Είναι το είδος της ομιλίας, που σχεδίασε το Κόμμα, διαγράφοντας λέξεις, ώστε να υπάρχουν μόνον οι απολύτως απαραίτητες. Δηλαδή, δεν θα υπάρχουν πια (στο μέλλον) οι λέξεις υπέροχος, θαυμάσιος, έξοχος, κλπ. Αντίθετα θα χρησιμοποιούνται οι λέξεις : δίκαλος, τρίκαλος, κ.ο.κ. Γιατί αυτό; Μα, αν περιορισθεί το λεξιλόγιο, περιορίζεται η έκφραση και άρα η διάδοση (των επικίνδυνων για το Κόμμα) ιδεών..
Η προσωπική γνώμη του γράφοντος
Πριν κάνω ένα διάλειμμα από τα δυστοπικά βιβλία καταπιάστηκα με το 1984. Το είχα το βιβλίο, το δάνεισα, το έχασα, το βρήκα, το διάβασα μέσα σε δύο (εργάσιμες) ημέρες. Είναι γνωστό, ότι αγαπώ την Επιστημονική Φαντασία και για αυτό θα προσπαθήσω να είμαι όσο πιο αντικειμενικός μπορώ. Προφανώς, κάποιοι θα πουν, ότι ρε Νιλς, εγώ το διάβασα και δεν μου άρεσε, μου φάνηκε πολύ πολιτικοποιημένο, πολύ εκτός πραγματικότητος, πολύ παρωχημένο, κουραστικό το μήνυμα του Γκολντστάιν, κ.λπ. Όλες οι απόψεις σεβαστές.
Φρονώ προσωπικά, λοιπόν, ότι όταν κάνει κάποιος λόγο για δυστοπικά βιβλία πρέπει πρωτίστως να εννοεί το 1984. Δεν νομίζω, ότι έχω ξαναδιαβάσει πιο ζοφερό μέλλον από αυτό. Με την βαριά (αλλά όχι κουραστική ή πληκτική) του γραφή ο συγγραφέας καταφέρνει και σμιλεύει με έναν τρόπο που κόβει την ανάσα πρόσωπα, που θαρρείς τα γνωρίζεις χρόνια και καταστάσεις, που θαρρείς ότι τις βιώνεις. Αν μπορούσα (βασικά μπορώ, αλλά δεν θα την διάβαζε κανείς) να φτιάξω μία λίστα με τα δέκα βιβλία που πρέπει να διαβάσει κάποιος πριν πεθάνει, το 1984 θα ήταν οπωσδήποτε ένα από αυτά.
Μιλάμε για ένα αριστούργημα της λογοτεχνίας που ταξιδεύει το νου, που εγείρει ερωτήματα, που προκαλεί τον αναγνώστη. Υπάρχουν σημεία που σφίγγουν το στομάχι και άλλα που προκαλούν φρίκη. Ο φρενήρης ρυθμός στην βραχύβια επανάσταση του πρωταγωνιστή οδηγεί με μαεστρία προς το συγκλονιστικό τέλος της.
Βαθμολογία :
Πλοκή 5/5 και γραφή 4,5/5 = 9,5/10.
Last edited by a moderator:
),
, υπόσχομαι να επανορθώσω!)
), θα το ξεκινήσω και θα επιστρέψω στο θέμα. 
