Υπέρμετρες υποσημειώσεις σε καλή λογοτεχνία

Θα συμφωνήσω με την Χρυσηίδα. Στο εξώφυλλο της επίμαχης εκδόσεως εμφανίζεται με ευκρίνεια η σημείωση: "η σχολιασμένη έκδοση". Προφανώς και κανείς δεν ζητά να μη σχολιάζονται από θεωρητικούς της λογοτεχνίας μυθιστορήματα όπως ή Λολίτα, προφανώς και ο απλός αναγνώστης είναι πολύ πιθανό να μην ενδιαφέρεται για έναν τόσο ακαδημαϊκό σχολιασμό. Σε αυτήν την περίπτωση δεν αγοράζει την έκδοση. Όμως δεν μπορώ να μη παρατηρήσω πως είναι αξιέπαινη εκδοτική πρωτοβουλία η μετάφραση και θέση σε κυκλοφορία της σχολιασμένης εκδόσεως. Η τελευταία καθίσταται προσιτή στον αναγνώστη που θα ενδιαφερόταν γι'αυτήν με μία απλή επίσκεψη στο βιβλιοπωλείο. Δεν μιλώ για την περίπτωση του Μόμπυ Ντικ με τον πεντάτομο υπομνηματισμό (αλήθεια έχουν κυκλοφορήσει οι τόμοι 2-5; ) .
 
Last edited:
Μα τα αγνοείς! Είτε είναι στο τέλος κάθε σελίδας, είτε στο τέλος του βιβλίου. Δικαιολογίες του τύπου με έβαλε σε πειρασμό η αρίθμηση δεν υφίστανται, όταν σε συνεπαίρνει το έργο το τελευταίο που σε νοιάζει είναι το αριθμάκι στο τέλος της φράσης :ρ
Μήτις, εδώ μάλλον ήθελες ν' απαντήσεις σε κάτι άλλο που έγραψε κάποιος άλλος! :)) Δεν έχει καμία σχέση με το γραπτό μου που παραθέτεις.
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
@Χρυσηίδα: Δεν βλέπω πού προκύπτει, τουλάχιστον στο κείμενό μου που παραθέτεις, πως το ύφος μου είναι επιθετικό. Δεν ειρωνεύομαι πουθενά την φιλολογία. Την άποψή μου την είπα κάπου αλλού ξεκάθαρα αν και χιουμοριστικά: πως μέσα στα χρόνια έχει πέσει πολύ στην υπόληψή μου. (αν και διαπιστώνω τώρα πως δεν διευκρίνισα καλά: αναφέρομαι μόνο στο σκέλος που αναλύει την λογοτεχνία).

Επίσης το πισί είναι πράγματι για όλους και γι' αυτό οι "κομπιουτεράδες" ποτέ δεν παρεμβάλλουμε στην χρήση του π.χ. να πρέπει να δεις, ο χρήστης, κώδικα σε java. Πράγματα που εξιτάρουν εμάς.

Επίσης, στην #4 υπερασπίζεσαι τον σχολιασμό της Λολίτας ο οποίος, στην δική μου αντίληψη, είναι υπέρμετρος. Εκεί το βρήκα, λοιπόν.

Η λ. μάστιγα είναι όντως τραβηγμένη, διότι ευτυχώς δεν είναι έτσι όλες οι εκδόσεις που κυκλοφορούν. Ήθελα να προσθέσει στο απηυδισμένο ύφος και μετά που σκέφτηκα να την αλλάξω το αμέλησα γιατί πιάστηκα εδώ με τα σχόλια.


Σε αντίθεση, όμως, το δικό σου ύφος εδώ στην #23 αρχίζει και μοιάζει λίγο επιθετικό. Τσιμπάς το ύφος σου και μας λες "να συζητήσουμε όμορφα και καλά το συγκεκριμένο θέμα" ενώ αυτό κάναμε τουλάχιστον μέχρι εκεί.


@Μέγα Μάγιστρε: συμφωνώ μαζί σου και η συγκεκριμένη συζήτηση θα εξηγήσει σε πολλούς καλύτερα τί σημαίνει "σχολιασμένη έκδοση" οδηγώντας τους, ενδεχομένως, σε μια καλύτερη αγορά για το γούστο τους.
 
Φάρε, εσύ το πήγες προσωπικά, εσύ είπες η Μήτις και η Χρυσηίδα είναι φιλόλογοι (ούτε η μία ούτε η άλλη είμαστε φιλόλογοι :ρ). Εσύ λοιπόν μας βάζεις μια ταμπέλα και μετά απαξιώνεις και την ταμπέλα αυτή.
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Η Μήτις βλέπω πως η ίδια αποκαλεί φιλόλογο τον εαυτό της:

Εγώ συνήθως διαβάζω κάτι όχι μόνο ως αναγνώστρια αλλά και ως φιλόλογος (προτιμώ όμως το Λατινίστρια,
Κι εσύ μου έχεις πει πως έχεις σπουδάσει αγγλική φιλολογία.


Από εκεί και πέρα, δεν μου αρέσει το πώς γυρνάς έτσι άσχημα το ύφος σε κάτι που ξεκινάει με χιούμορ, οπότε θα σου ζητήσω συγνώμη εάν πιστεύεις πως κάπου υπήρξα απρεπής, και δίχως παρεξήγηση θα μου επιτρέπεις να απέχω από συζήτηση μαζί σου, τουλάχιστον σε αυτό το νήμα.
 
Εγω θα συμφωνησω με τον Φαροφυλακα(μιλαω για το θεμα του νηματος),εξαλλου αν καταλαβα καλα,το αρθρο του δεν μιλαει για τις υποσημειωσεις γενικα αλλα για τις περιπτωσεις εκεινες που ειναι υπερβολικες και η Λολιτα νομιζω πως αποτελει χαρακτηριστικο παραδειγμα.Και να προσθεσω κι ενα βιβλιο ακομα.Ειναι ο "Πρωτος ανθρωπος" του Καμυ,ενα ημιτελες μυθιστορημα που δεν ολοκληρωθηκε ποτε λογω του θανατου του.

Στη συγκεκριμενη εκδοση λοιπον(Λιβανης),στο τελος σχεδον καθε σελιδας υπαρχουν μπολικες υποσημειωσεις τοσο του μεταφραστη οσο και του ιδιου του Καμυ αν θυμαμαι καλα.Βεβαια ειναι μια περιπτωση διαφορετικη απο αυτη της Λολιτας καθως ο πρωτος ανθρωπος ειναι ενα εργο ανολοκληρωτο.Μηπως ομως τα περισσοτερα απ'τα εργα του Καφκα ηταν ολοκληρωμενα?

Να 'ναι καλα ο Βασιλης Βασιλικος που στο προλογο του βιβλιου λεει οτι αυτες οι υποσημειωσεις ειναι λιγο πολυ αχρηστες και ο αναγνωστης μπορει να διαβασει το βιβλιο και χωρις αυτες.(βεβαια μια κουβεντα ειναι αυτό:)))

Και οχι τιποτε αλλο,ο Καμυ μου αρεσει πολυ,εχω διαβασει ολα τα πεζα του εκτος απο αυτο(δεν εγραψε και πολλα).Δεν ειναι κριμα?
 
Τύχη αγαθή, Φαροφύλακα, που οι σημειώσεις ήταν συγκεντρωμένες στο πίσω μέρος των βιβλίων που αναφέρεις και όχι στο κάτω μέρος της σελίδας που διαβάζεις. Έχω δει βιβλία, 1 σειρά το κείμενο ανά σελίδα, άντε, καμιά φορά και δυο-τρεις, και η υπόλοιπη γεμάτη κείμενο σημειώσεων, καμιά φορά και κείμενο μιας (1) σημείωσης.

Έχω δει πάλι βιβλία τα οποία ήταν εξοργιστικά ασχολίαστα, σαν ας πούμε κάποιος Ηρόδοτος ζει και εργάζεται στην Αθήνα, γείτονας και συνομήλικος της Δημουλίδου, και πέρυσι μόλις εκδόθηκαν κάτι Ιστορίες του.

Πιστεύω ότι το μέτρο είναι κάπου στη μέση (ποια είναι πάλι αυτή; ) και next time προσοχή στο εξώφυλλο για όλους μας.
 
Ωραία η συζήτηση, ας αφήσω κι εγώ το λιθαράκι μου, έστω και κάτι μήνες αργότερα...
Και για μένα είναι κουραστικό να έχω ένα βιβλίο με πολλές και άσχετες σημειώσεις, γιατί η περιέργειά μου με παροτρύνει να τις κοιτάξω. Και όταν πλέον απελπίζομαι και παρατάω τις σημειώσεις, όταν συναντάω παραπομπή, κάτι με ενοχλεί, σαν να παραλείπω κάτι... Και να σημειώσω πως δεν μιλάω για περιπτώσεις όπως η έκδοση του "Λολίτα" που αναφέρει ο Φαροφύλακας, μιλάω για πιο απλές εκδόσεις, με πιο λογικό αριθμό σχολίων, οι οποίες όμως, δεν αναφέρουν πως είναι σχολιασμένες.
Προσωπικά, προτιμώ ένα βιβλίο με μια καλή επεξηγηματική εισαγωγή, ίσως μια σύντομη βιογραφία του συγγραφέα, γιατί, όσο να' ναι, βοηθάει στην κατανόηση. Διάβασα το τέλειο (από αυτή την άποψη) πριν από λίγο καιρό, το "Δύσκολοι Έρωτες" του Ίταλο Καλβίνο, σε ιταλική έκδοση. Το 1/3 του βιβλίου ήταν εισαγωγή, χωρισμένη σε βιογραφία και κάποιες επεξηγήσεις για τα κείμενα που ακολουθούσαν. Το υπόλοιπο βιβλίο είχε ελάχιστες σημειώσεις.
Μου 'χει τύχει πολλές φορές να θέλω να εμβαθύνω σε κάποιο έργο, παραπάνω από αυτό που μου επιτρέπουν τα σχόλια και οι επεξηγήσεις στο ίδιο το βιβλίο. Σ' αυτές τις περιπτώσεις, μπήκα στο διαδίκτυο, ενημερώθηκα και βρήκα βιβλία που ασχολούνται μόνο με την ανάλυση του συγκεκριμένου έργου. (υπάρχει σειρά "cliff notes" για πολλά κλασσικά). Μ' αρέσει πολύ περισσότερο να έχω μια συνολική εικόνα του βιβλίου και μετά να διαλέγω εγώ πού θέλω επεξήγηση και πού όχι...
 
Καταρχάς, συγχαρητήρια Φαροφύλακα για το ωραίο άρθρο. Πρώτη φορά εγώ αυτό το έζησα στις εκδόσεις του Πατάκη (ω! τι σύμπτωση!) που αφορούσαν τον Μπόρχες. Δηλαδή, Άπαντα τα Πεζά Ι και ΙΙ. Οι υποσημειώσεις του, εξαιρετικού κατά τα άλλα μεταφραστή, μελετητή και συγγραφέα, Αχιλλέα Κυριακίδη, ξεπερνούσαν τις 600 και επειδή αναγκαζόσουν συνεχώς σε ένα ανελέητο μπρος-πίσω, προκειμένου να διαβάζεις τις υποσημειώσεις, κουραζόσουν. Ωστόσο, δεν ήταν τόσο επώδυνο, όπως αυτά που αναφέρεις, διότι τα γραπτα του Μπόρχες αφορούν διηγήματα και ποιήματα και, συνεπώς, δεν "χανόσουν" όπως είναι λογικό να συμβεί σε μυθιστορήματα όπως κι αυτά που αναφέρεις. Εν τέλει, κι αυτή είναι η άποψή μου, θα μπορούσαν να κυκλοφορούν ένα ξέχωρο βιβλίο σημειώσεων, ίσως και να δίδεται μαζί με την αρχική έκδοση (σε λογική τιμή πάντα), όπου έτσι και ο αναγνώστης-καταναλωτής δεν θα κουραζότανε, μα και η αδιαμφισβήτητη δουλειά του - εκάστοτε - μεταφραστή δεν θα πήγαινε χαμένη.
 
Αγαπητέ Φαροφύλακα, έχεις απόλυτο δίκιο. Η υποσημειώσεις στο τέλος του βιβλίου αποδιοργανώνουν την ανάγνωση. Όμως σε ορισμένα, όντως δύσκολα, βιβλία είναι απαραίτητες. Αναφέρομαι στο έργο του James Joyce "Finnegans Wake" (628 σελίδες στο πρωτότυπο), σε δική μου μετάφραση "Η Αγρύπνια των Φίννεγκαν" (2 Τόμοι 1601 σελίδες συνολικά με 3336 υποσέλιδες υποσημειώσεις σύνολο) Τις έκρινα απαραίτητες. Ιδού δείγμα της πρώτης σελίδας της μετάφρασης (σελ. 43) Πώς σας φαίνεται;

"ποταμοrροή, [1] πίσω από την εκκλησία της Εύας και του Αδάμ, [2] από το σκέρτσο της ακτής στον μυχό του κόλπου,[3] μας γυρίζει με κόμοδο [4] βικόκυκλο4 επανακύκλυσης πίσω στο Κάστρο του Χόουθ [6] και τα Περίχωρα. Ο Σερ Τρίστραμ,[7] τραγουδότης [8] της αγάπης, πέρα από την κυματοχτυπούσα [9] θάλασσα, δεν είχε ακόμη [10] ξαναφτάσει [11] από την Βόρεια Αρμορική [12] σ’ αυτήν τη

1 Riverrun: Η ροή του ποταμού, ποταμοροή (η πορεία του ποταμού, ο δρόμος κατά μήκος του ποταμού). Το βιβλίο αρχίζει, ξανά, με το δεύτερο μισό μιας πρότασης, η αρχή της οποίας είναι το τέλος της τελευταίας πρότασης στην τελευταία του βιβλίου. Ένα κυκλικό ολόγραμμα όπου στο μέρος εμπεριέχεται το όλον. Η ιστορία τελειώνοντας «finn», αρχίζει πάλι «again» (Finnegan:finn again) στην συνεχή αγρύπνια «wake» μιας ρευστής ονειρικής κατάστασης, που επιτρέπει την συγχώνευση διαφορετικών χωροχρόνων και προσώπων, τα οποία ρέουν το ένα μέσα στο άλλο, ποτέ όντας τα ίδια.
Ο ποταμός (river) είναι ο ποταμός Λίφφυ (Liffey) στο Δουβλίνο ο μόνος με θηλυκό όνομα ποταμός· η θηλυκή δημιουργική δύναμη και ενέργεια. Ο χώρος, ο χρόνος τα πρόσωπα όλα είναι ρευστά. Ρέουν (riverrun) συνεχώς. Ο ήρωας του βιβλίου, πρωτεϊκός, είναι πανταχού παρών σε έναν μεταβαλλόμενο συνεχώς χωροχρόνο.
2 Eve and Adams: (Η εκκλησία) της Εύας και του Αδάμ. Παλιός Φραγκισκανικός ναός στο Δουβλίνο, στις όχθες του ποταμού Λίφφυ, δίπλα στην ταβέρνα με το ίδιο όνομα. Η ανθρώπινη ιστορία, τουλάχιστον κατά τις γραφές, αρχίζει με τον Αδάμ και την Εύα, όπως μαζί τους αρχίζει ο πειρασμός (το δάγκωμα του μήλου), η πτώση (η έξωση από τον παράδεισο) και η υπόσχεση της λύτρωσης (με την έλευση του Χριστού). Έτσι ο ποταμός ενώνει το Δουβλίνο με την Εδέμ και μια χρονική περίοδο με μιαν άλλη.
3. From swerve of shore to bend o bay: swerve: απότομη στροφή. Η όλη φράση υπαινικτικά αναφέρεται στο θέμα της αποπλάνησης. Η στροφή της ακτής μοιάζει με σκέρτσο της όμορφης νήσου Ιρλανδίας, που προσκαλεί και προκαλεί την επίθεση βιασμού της από τα νερά του κόλπου (οι ξένοι κατακτητές ήρθαν από την θάλασσα). Επίσης η όλη εικόνα (τα νερά του κόλπου του Δουβλίνου συνεχώς χτυπούν τον βράχο του Χοουθ) παραπέμπει στους αιώνιους εισβολείς της Ιρλανδίας που συνεχώς την γρονθοκοπούν. Αλλά και συμβολικά υπαινίσσεται στην σεξουαλική πράξη. Το πρώτο «αμάρτημα».
4. Commodious: κομόδιος: βολικός κατάλληλος, εύχρηστος. Μπορεί, νομίζουμε, να διατηρηθεί ως δάνειο από την ιταλική:commodus. Ήδη υπάρχει το κομοδίνο που είναι ομόριζο. Ίσως και ένας υπαινιγμός για τον Κόμμοδο (Commodus), τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα, επί αυτοκρατορίας του οποίου άρχισε η έκπτωση της Ρώμης.
Commode: κομμόδιο ή chamber pot (δοχείο νυκτός), δηλώνει επίσης το δοχείο, μια παραπομπή, πιθανώς στην εκβολή του ποταμού στον κόλπο του Δουβλίνου. Αλλά η λέξη commodious βρίθει υπαινιγμών. Το κομμόδιο είναι επίσης ένα ιορδάνιο (δοχείο που χρησιμοποιούσαν οι γιατροί και οι αλχημιστές) και ηχητικά φέρνει στο νου τον Ιορδάνη ποταμό αλλά και τον Τζορντάνο (Ιορδάνη) Μπρούνο (Giordano Bruno).
5. Vicus: κύκλος. Αλλά και αναφορά στον φιλοσοφο Βίκο (Gianbatista Vico).
6. Howth Castle: ακρωτήρι όπου ευρίσκεται το κάστρο του Χόουθ, χαρακτηριστικό του Δουβλίνου. Το ακρωτήρι, παρομοιάζεται με την κεφαλή ενός ξαπλωμένου γίγαντα (Φινν ΜακΚουλ: Finn MacCool), που η κοιλιά του είναι η πόλη του Δουβλίνου και τα πανωγυρισμένα δάχτυλα των ποδιών του κείτονται ανάμεσα στους λοφίσκους του πάρκου του Φοίνικα..
Howth Castle and Environments: HCE: Στα αρχικά αυτά κρύβονται διαφορετικά πρόσωπα του ίδιου προσώπου σε διαφορετικούς χωροχρόνους.
7. Tristram και Tristan: Είναι ο Σερ Άλμερικ Τρίστραμ (Almeric Tristram), 1ος Κόμης του Χόουθ και θεμελιωτής του κάστρου του Χόουθ. Έφθασε στην Ιρλανδία από την Κορνουάλλη αιώνες αργότερα. Ο Σερ Άλμερικ Τριστραμ έχτισε εκεί το κάστρο και άλλαξε το όνομά του σε Άλμερικ Τρίστραμ Σαιντ Λόρενς (Almeric Tristram St. Lawrence). Αλλά είναι και ο Τριστάνος (Tristan) του θρύλου.
8. «Violer d’amores»: Ο παίκτης μουσικού οργάνου.Violer: είδος λύρας με επτά χορδές. O τραγουδιστής της αγάπης, αλλά και o προδότης (violator) της αγάπης, Τριστάνος, που διπλά προδίδει τον θείο του Μάρκο, αλλά και την αγαπημένη του Ιζόλδη. Τραγουδότης: τραγουδιστής και (προ)δότης της αγάπης.
9. Short sea: Ναυτική ορολογία για κυματισμό της θάλασσας. Κύματα ακανόνιστα, διακεκομμένα, συχνά, που σκάνε πάνω στα πλευρά ή στο κύτος του πλοίου.
10. Passencore: όχι ακόμη, στα Γαλλικά
11. Rearrived: Ξαναφτάσει. Ο νεαρός Τριστάνος (ξανά)έφτασε στην Ιρλανδία από την ίδια θάλασσα που διέσχισε ο ιστορικός Τριστάνος.
12. North Armorica: Αρμορική αρχαία ονομασία της Βρετάνης (Γαλλική επαρχία) και η σκηνή του έρωτα και του θανάτου του Τριστάνου και της Ιζόλδης της Ιρλανδίας. Στη Βρετάνη επίσης ο Τριστάνος νυμφεύθηκε με την δεύτερη και νεότερη Ιζόλδη της Βρετάνης. North Armorica: παραπέμπει, στη Βόρεια Αμερική όπου κατέφυγαν πολλοί Ιρλανδοί κυνηγημένοι από του Βρετανούς κατακτητές και όπου κέρδισαν χρήματα και υπόληψη. Το παλιό Δουβλίνο, επαναλαμβάνεται στον «Νέο Κόσμο» με το νέο Δουβλίνο, στην Πολιτεία Γεωργία (Georgia) της Αμερικής, που ιδρύθηκε από κάποιον Δουβλινέζο, ονόματι Σόγερ (Sawyer) στον ποταμό Όκονυ (Oconee), στην Κομητεία Λόρενς (Laurens). Ο ίδιος ίδρυσε και την εταιρία Dublin, Lawrens Co, Georgia, στο Δουβλίνο της πολιτείας Γεωργία των ΗΠΑ.
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Αγαπητέ κ. Ανευλαβή. Οι υποσημειώσεις σας είναι σίγουρα αξιόλογες και θα ικανοποιήσουν πολλούς. Καθώς όμως μου απευθύνετε προσωπικά το ερώτημα οφείλω να σας απαντήσω πως, κατά την δική μου άποψη, είναι δυστυχώς "υπέρμετρες" και παρεμβάλετε εαυτόν μέσα στο ξένο ανάγνωσμα.

Από μόνες τους ενδιαφέρουσες σημειώσεις, βέβαια, οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν εφαλτήριο για συζήτηση ή και να δεχτούν υποσημειώσεις οι ίδιες, ενός τρίτου, ο οποίος θα δοκιμάσει να ερμηνεύσει εσάς, σμπρώχνοντας αναπόφευκτα όμως την ανάγνωση σε μια βαθύτερη αναδρομή μακριά από την γραμμική ανάγνωση που προφανώς εννόησε ο συγγραφέας.

Ο Τζόις έφτιαξε ένα ιδιαίτερο κείμενο στο οποίο κάθε αναγνώστης μπορεί να βυθιστεί σε μια προσωπική εμπειρία κι ερμηνεία. Εάν όμως κάποιος προτείνει την δική του πρόσληψη προς τον αναγνώστη, τότε μάλλον παρεμβάλεται ανάμεσα στους δύο εραστές.

Η 1η υποσημείωσή σας, για παράδειγμα, μοιάζει πολύ ενδιαφέρουσα και μου γεννάει ερωτήματα, όπως προς την πρόταση "Ένα κυκλικό ολόγραμμα όπου στο μέρος εμπεριέχεται το όλον", όπου καταρχήν η λ. "ολόγραμμα" μοιάζει να χρησιμοποιείται με διαφορετική σημασία από αυτήν που κανονικά έχει (ολόγραμμα σημαίνει τρισδιάστατη απεικόνιση), άρα μάλλον συσκοτίζοντας παρά φωτίζοντας, κι επιπλέον η όλη πρόταση μοιάζει να έχει ένα μυστικό περιεχόμενο που θα πρέπει να εξηγηθεί, για παράδειγμα σε μια νέα υποσημείωση κάποιου τρίτου, όπως έγραψα μόλις πιο πάνω.

Πιστεύω πως δώσατε στην πρόταση μια προσωπική σημασία, πολύ ενδιαφέρουσα από μόνη της, η οποία μπορεί και να μην ταυτίζεται με αυτό ακριβώς που είχε ο συγγραφέας στο μυαλό του. Το οποίο πάλι μπορεί να είναι ακόμα και πιο ενδιαφέρον από την αρχική σκέψη του Τζόις, είναι όμως αυτό που είπαμε ήδη: πως εδώ ένας δεύτερος παρεμβάλει εαυτόν μέσω προσωπικών εκτιμήσεων και αναλύσεων.

Δείτε την 2η σας υποσημείωση. Μεταφράζοντας τον συγγραφέα γράφετε: "την εκκλησία της Εύας και του Αδάμ", και σαν υποσημείωση προσθέτετε: Eve and Adams: (Η εκκλησία) της Εύας και του Αδάμ. Όπως καταλαβαίνετε αυτό είναι όλο περιττό καθώς προκύπτει από το κείμενο της μετάφρασης. Τώρα οι περισσότερες λεπτομέρειες, όπως ότι ο ναός είναι φραγκισκανικός, για εμένα τουλάχιστον είναι περιττές και θεωρώ πως εάν είχαν την σημασία τους θα είχε φροντίσει να τις συμπεριλάβει ο ίδιος ο συγγραφέας. Ομοίως περιττή η πληροφορία, για παράδειγμα, πως: "Η ανθρώπινη ιστορία, τουλάχιστον κατά τις γραφές, αρχίζει με τον Αδάμ και την Εύα" καθώς αυτό είναι κάτι που όλοι γνωρίζουμε. Το ότι από όλα αυτά μπορεί να προκύψει πως "ο ποταμός ενώνει το Δουβλίνο με την Εδέμ και μια χρονική περίοδο με μιαν άλλη." μοιάζει, εκ πρώτης, σχεδόν με αυθαίρετη ερμηνεία, γεννά ερωτηματικά, επιδέχεται συζήτησης και έτσι αποτελεί άλλη μια παρέμβαση στον αναγνωστικό ειρμό του έργου.

Το συμπέρασμα στο 3 πως εδώ υπάρχουν σεξουαλικοί υπαινιγμοί, ομοίως μοιάζει εκ πρώτης αυθαίρετο αν και διόλου απίθανο να έχετε κάποιες πηγές για να τεκμηριώσετε έναν τέτοιον ισχυρισμό. Διότι εάν όχι, και πάλι θα παρεμβάλετε μια πολύ προσωπική (και ενδεχομένως λανθασμένη) ερμηνεία.

Το γλωσσολογικό σχόλιο στο 4 είναι παντελώς αχρείαστο. Κάποιος θα μπορούσε να παρεμβάλει τέτοια γλωσσολογικά σχόλια για από τις μισές λέξεις ενός κειμένου διακόπτοντας ακατάπαυστα τον συγγραφέα και παρεμβάλλοντας ο ίδιος πληροφορίες οι οποίες δεν συσχετίζονται με το έργο ή με την σκέψη του συγγραφέα. Μα σκεφτείτε: ο συγγραφέας έγραψε απλά commodious κι εσείς φτάνετε σε συμπέρασμα πως "Το κομμόδιο είναι επίσης ένα ιορδάνιο (δοχείο που χρησιμοποιούσαν οι γιατροί και οι αλχημιστές) και ηχητικά φέρνει στο νου τον Ιορδάνη ποταμό αλλά και τον Τζορντάνο (Ιορδάνη) Μπρούνο (Giordano Bruno)." Μα ο συγγραφέας ποτέ δεν είπε «ιορδάνιο» για να μας φέρει ηχητικά στο νου τον Ιορδάνη ποταμό ή τον Τζορντάνο Μπρούνο ή την Ιορδανία και το Αμμάν. Πιστεύω πως κι εσείς ο ίδιος μπορείτε να αντιληφθείτε πως εδώ ακολουθείτε έναν προσωπικό συνειρμό ο οποίος παίρνει μεν σαν έναυσμα το κείμενο του Τζόις αλλά δεν έχει απαραίτητα να κάνει κάτι πλέον με αυτό.

Δεν θα συνεχίσω με την αποδόμηση των υποσημειώσεων πλην να προσθέσω κάτι στην τελευταία. Όταν, ας πούμε, υπάρχει επιτέλους η πραγματική ανάγκη να διευκρινίσετε πως North Armorica: Αρμορική αρχαία ονομασία της Βρετάνης, πιστεύω πως κάπου εκεί θα έπρεπε και να είχατε σταματήσει. Πιστεύω πως ο μεταφραστής/σχολιαστής δεν έχει το ελεύθερο να δίνει ένα αυθαίρετο μήκος στην κάθε διευκρίνηση δημιουργώντας λήμματα για κάποια εγκυκλοπαίδεια του Τλον τα οποία, όμως, καμιά θέση δεν έχουν μέσα σε ένα ξένο βιβλίο.


Βλέπω ελάχιστη τηλεόραση και δεν σας γνωρίζω. Κατά την είσοδό σας στην Λέσχη μού είπε μια φίλη πως είστε ένας πολύ ευφυής άνθρωπος, πράγμα που σίγουρα προκύπτει από τις υποσημειώσεις στον Τζόις αλλά και μόνο από το ίδιο το τεράστιο έργο μιας τέτοιας μετάφρασης.

Όταν όμως για να διαβάσω μια παράγραφο Τζόις θα πρέπει να διαβάσω μια σελίδα Ανευλαβή σκοντάφτοντας δις και τρεις σε κάθε πρόταση, δεν το βλέπετε κι εσείς πως έχετε παρεμβάλει εαυτόν σε ένα ξένο έργο και μάλιστα δίνοντας προσωπικές ερμηνείες, διόλου απίθανο "εσφαλμένες", και φαινομενικά τουλάχιστον αρκετά μακριά από αυτά, τα ούτως ή άλλως ιδιαίτερα, που μας αράδιασε στις σελίδες του ο συγγραφέας;

Δεν βλέπετε πως στην ουσία κάνετε ακριβώς αυτό που υποννοεί η εικόνα που έφτιαξα για να συνοδεύσω αυτό το άρθρο;



Ο σχολιασμός σας δεν θα ήταν καθόλου υπέρμετρος, βέβαια, εάν αποτελούσε ένα έργο από μόνος του, ένα ξέχωρο βιβλίο με ανάλυση του έργου του Τζόις (περισσότερο ή λιγότερο σωστή) και το όνομά σας επάνω, όπου θα το πιάναμε στα χέρια με την προσδοκία να διαβάσουμε Ανευλαβή (και όχι Τζόις).

Με όλο τον σεβασμό στο μεγάλο θάρρος σας να εκθέσετε την μετάφρασή σας και κατ' επέκταση τον εαυτόν σας σε κρίση. Και με πραγματικά καλή διάθεση. :)
 
Η Αγρύπνια των Φίννεγκαν

Αγαπητέ Φαροφύλακα (δυστυχώς δεν γνωρίζω το ονοματεπώνυμό σας) σας ευχαριστώ θερμά για τον κόπο που κάνατε να κριτικάρετε τις υποσημειώσεις μου.

Γράφετε "Βλέπω ελάχιστη τηλεόραση και δεν σας γνωρίζω" Χαίρομαι που βλέπετε "ελάχιστη τηλεόραση" και αν θέλετε να με γνωρίσετε από τις τηλεοπτικές μου εμφανίσεις δεν έχετε παρά να με αναζητήσετε στο google και το YouTube. Το βιογραφικό μου θα το αναρτήσω συντόμως.

Επί της ουσίας τώρα:
Έχετε δίκιο ότι "ο σχολιασμός μου" θα μπορούσε να αποτελέσει "ένα ξέχωρο βιβλίο."
Όμως, φαίνεται ότι δεν "πιάσατε στα χέρια" την μετάφραση του έργου, με το όνομά μου και την εισαγωγή μου. Σε αυτήν την περίπτωση θα διαβάζατε Τζόυς σε Ανευλαβή μετάφραση στα "ελληνοφιννεγκανικά."

"επειδή εύκολα μιλάμε και δύσκολα κάνουμε, και μάλιστα όταν “κάνουμε μιλώντας”." , όπως γράφει στον κριτικό σχολιασμό της (που τον παραθέτω στην συνέχεια) η κυρία Ελισάβετ Αρσενίου, αναπληρώτρια καθηγήτρια της Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Θράκης, στο ένθετο της εφημερίδας «Το Βήμα», «ΒΗΜΑ – βιβλία», Κυριακή 12 Μαΐου 2013.
«Σκέψου με το στομάχι σου… Εννόησε με τη μύτη σου».

Ελισσάβετ Αρσενίου
«… η ελληνοποίηση της “αγγλικής” του Τζόις αξίζει κυρίως, για την ανάδειξη των δυνατοτήτων της ελληνικής γλώσσας. Η συλλαβοποίηση ενός ολόκληρου έργου, όπως την προτείνει ο κ. Ανευλαβής, διευρύνει ερμηνευτικά τη γλώσσα του προκρίνοντας τη διαρκή αστάθεια του νοήματος, όπως θα ήθελε και ο ίδιος ο συγγραφέας. Έτσι δημιουργείται μια καινούργια ελληνική “υπεργλώσσα” που συνιστά μια ολοκληρωμένη μετάφραση – επειδή εύκολα μιλάμε και δύσκολα κάνουμε, και μάλιστα όταν “κάνουμε μιλώντας”. Η Αγρύπνια των Φίννεγκαν, αποτέλεσμα αξιόλογης και κοπιώδους ενασχόλησης με το πρωτότυπο κείμενο και φιλέρευνης αναγνωστικής επιμονής, δοκιμάζει με το φωνηματικό της πλέγμα τις αναγνωστικές μας αντοχές και τη γλωσσική μας φαντασία».

Επίσης παραθέτω

1. Τμήμα της κριτικής του Πάρι Τακόπουλου, στο περιοδικό "Ηλιαία", Τεύχος 90, Σεπτέμβριος 2014, σελ. 45-46.

«Για να «ποιήσει» την «αποσκότησιν» του έργου του Τζόυς, ο ανευλαβής δεν αρκέστηκε στο να μελετήσει ευλαβικά το ίδιο το κείμενο του Finnegans Wake, και δεν βασίστηκε μόνο στην δική του ποιητική κρίση, αλλά και σε πολλές μονογραφίες ξένων κυρίως ποιητών-κριτικών ειδικά γραμμένες προς διαφωτισμόν αυτού του έργου. (επισήμανση δική μου)
Παρασυρμένος από το ύφος του Τζόυς και του Λούις Κάρολ (του οποίου έχει επίσης μεταφράσει ένα έργο) φτιάχνει χωρίς δυσκολία και τις δικές του porte manteau ελληνικές του λέξεις, τις αντιστοιχούσες στο πρωτότυπο των νέων «μικτών» λέξεων του κειμένου του Τζόυς. είναι τόσο ευρηματική η γλωσσοπλαστική του ανάπλαση στα ελληνικά της κάθε λέξεως του Τζόυς, και η αποκάλυψη του πολλαπλού νοήματός τους, ώστε ελπίζω κάποια μέρα ν ’αποφασίσει να μεταφράσει και το έργο μου την «Κενή (με έψιλον) Διαθήκη», μετα-πλάθοντας τα δικά μου τζοϋσοτακοπουλικά, σε δικά του «ανευλαβή» πιο κατανοητά ελληνικά.»

2. Τον σχολιασμό της μετάφρασης από τον Γρηγόρη Μπέκο, στην εφημερίδα «Το Βήμα»: «ΒΗΜΑ – βιβλία», Κυριακή 12 Μαΐου 2013.

«Το χαοτικό αριστούργημα του Τζέιμς Τζόυς. Ασαφές, μπερδεμένο και «αμετάφραστο». «Η Αγρύπνια των Φίννεγκαν», το έργο που άλλαξε το πώς διαβάζουμε τη λογοτεχνία, παραδίδεται από τον ιατρό Ελευθέριο Ανευλαβή στον Έλληνα αναγνώστη. (σελ. 1) Και με τίτλο: Το «μαύρο διαμάντι» του Τζόις, (σελ. 7) ο Γρηγόρης Μπέκος γράφει:
«Όπως προανήγγειλε “To Βήμα” στην ηλεκτρονική του έκδοση ήδη από το 2012, ο γιατρός Ελευθέριος Ανευλαβής μετέφερε… αυτή την παιγνιώδη και παράφορη γλωσσική υπερπαραγωγή του Τζόις στην ελληνική γλώσσα.» Και παρακάτω «Η πρώτη αντίδραση βεβαίως είναι ότι το βιβλίο αυτό “δεν μεταφράζεται”.

Αλίμονο, ο πρώτος που αναγνωρίζει το μέγεθος της δυσκολίας … είναι ο ίδιος ο μεταφραστής. Δηλώνει ερασιτέχνης ο Ελευθέριος Ανευλαβής, έρχεται όμως με θράσος να αναβαθμίσει τον όρο προλαμβάνοντας ενστάσεις και επεξηγώντας τις επιλογές του με έναν εξονυχιστικό καταιγισμό υποσημειώσεων αλλά και υπομνηματισμών από εξειδικευμένα διαβάσματα διείδε το “εφικτό” στην προσπάθειά του για μια “πιστή μετάφραση”, χωρίς να διεκδικεί κανενός είδους αυθεντία.»

Και παρακάτω με υπέρτιτλο «Το τζοϊσικό παλίμψηστο» συνεχίζει:
«Ο Έλληνας αναγνώστης στέκει αρχικά αμήχανος, είναι η αλήθεια, μπροστά σε αυτό που αντικρύζει. Χρειάζεται όμως να συναντηθούν εν προκειμένω και οι δικές του καλές προθέσεις μα τις αντίστοιχες του μεταφραστή.

Έχουμε να κάνουμε άλλωστε με έναν μικρό άθλο: την απόδοση μια επινοημένης γλώσσας αλλεπαλλήλων επιστρώσεων – ένα κράμα νεολογισμών που περιλαμβάνουν από γαελικά, ιρλανδικά ως την ιταλική αργκό του υποκόσμου – δια μέσου μια αναλόγως επινοημένης, συρραπτικής, θα λέγαμε, γλώσσας η οποία μάχεται να αποτυπώσει την καταιγιστική πολυσημία και της λανθάνουσες διεργασίες στο τζοϊσικό παλίμψηστο του πρωτοτύπου.»

3. Το σημείωμα της Τατιάνας Καποδίστρια στο Tospirto.net

«Ένα «ιστορικό» εκδοτικό στοίχημα

Η Αγρύπνια των Φίννεγκαν
Συγγραφέας
Τζέιμς Τζόις
Εκδότης
Κάκτος
Μεταφραστής
Λευτέρης Ανευλαβής

Η εμβληματική Αγρύπνια των Φίννεγκαν του Τζ. Τζόις κυκλοφορεί για πρώτη φορά στα ελληνικά σε μετάφραση Λ. Ανευλαβή.

Εν μέσω όλης αυτής της πεζής και ανάλγητης παλιοκατάστασης που βιώνουμε, η ντόπια εκδοτική δραστηριότητα ζει μια κυριολεκτικά ιστορική στιγμή απόλυτης αξίας: το «Finnegans Wake», το διαβόητο ανάδελφο, τετράτομο, κωμικοπειραματικό και λεξιπλαστικό μυθιστόρημα του Τζέιμς Τζόις, μόλις κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Κάκτος» με τίτλο «Η Αγρύπνια των Φίννεγκαν».

Ο άνθρωπος που τόλμησε να αναμετρηθεί με τα 17 (ατιτλοφόρητα, επί σκοπού) κεφάλαια και τους μυριάδες καινοφανείς νεολογισμούς του Τζόις, που δανείζονται στοιχεία από τουλάχιστον 60 γλώσσες της οικουμένης, είναι ο γιατρός Λευτέρης Ανευλαβής, γνωστός ευρύτερα για τις τεατράλε, αθυρόστομες cameo εμφανίσεις του στα αλήστου μνήμης τηλεοπτικά πάνελ του Μάκη (του Τριανταφυλλόπουλου, του δημοσιογράφου; Θυμάστε, δα).

Κι αν η λέξη-λέξη και «μην πετάξεις τίποτα» μετάφραση –με τις πάνω από 3.000 υποσέλιδες σημειώσεις-επεξηγήσεις– «κόστισε» στον Ανευλαβή μια ολόκληρη επταετία σκληρής δουλειάς, του Τζόις του πήρε 17 συναπτά έτη να γράψει εις Παρισίους ένα έργο που θεωρείται από τα δυσκολότερα της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Εστιάζοντας σε ένα πιθανόν «ανάρμοστο» περιστατικό στους κόλπους της πενταμελούς δουβλινέζικης οικογένειας των Φίννεγκαν και παραμένονας αυστηρά, επί 1.600 σελίδες (στην ελληνική έκδοση, 628 στο αγγλικό πρωτότυπο), στο πλαίσιο μιας και μόνης νύχτας, ο Τζόις επιχείρησε μέσα από αυτό το εμβληματικό μυθιστόρημα να «αναπαραστήσει τη νυχτερινή ζωή» και να «ερμηνεύσει τη σκοτεινή νύχτα της ψυχής».

Όσον αφορά την «ιστορική» ελληνική έκδοση –που κυκλοφορεί σε δυο τόμους των 755 και 844 σελίδων αντίστοιχα– ο ερασιτέχνης μεταφραστής της επισημαίνει στο προλογικό σημείωμα:

«Άμετρη φιλοδοξία και αποκοτιά, αλλόκοτη επιθυμία και αγάπη με οδήγησε να αποπειραθώ τη μετάφραση, να παλέψω να βρω και να δημιουργήσω τις λέξεις που θα απέδιδαν στα ελληνικά τις νεολογικές δημιουργίες του Τζόυς και το ιστορικό, πολιτικό, φιλοσοφικό, ανθρώπινο φορτίο τους».

Κι έτσι, habemus κι εμείς, στα «ελληνοφιννεγκανικά» αυτό το δύστροπο μα ολόλαμπρο διαμάντι της παγκόσμιας λογοτεχνίας, που παραχώνει, μέσα σε ετεροσύνθετες και φαινομενικά απροσπέλαστες λέξεις, κουταλιές φιλοσοφίας, μυθοπλασίας, θεολογίας, αλληγορίας, ειρωνείας, χιούμορ, κοινωνιολογίας και λίμπιντο, κάπου στο μεταίχμιο μεταξύ ύπνου και ξύπνιου. Ένα μοναδικό, κυριολεκτικά, λογοτέχνημα του οποίου η εναρκτήρια φράση είναι θραύσμα της απολύτως τελευταίας, που παραμένει μετέωρη ξαναπιάνοντας το νήμα ενός ατελεύτητου κύκλου.»

Τατιάνα Καποδίστρια


4. LiFO
17 Ιουλίου 2013

Κωστής Παπαγιώργης

Μετά την έκδοση του Οδυσσέα, μεταφρασμένη από τον Σωκράτη Καψάσκη (εκδ. Κέδρος) πριν από μια εικοσαετία περίπου, η έκδοση της Αγρύπνιας των Φίννεγκαν διά της δημιουργικής χειρός του ιατρού Ελευθέριου Ανευλαβή (εκδ. Κάκτος) επιτρέπει πλέον στο ντόπιο κοινό να περηφανεύεται πως κρατάει στη βιβλιοθήκη του όχι μόνο τα δύο ασύγκριτα έργα του Δουβλινέζου μυθιστοριογράφου, μαζί με το Πορτραίτο του καλλιτέχνη σε νεαρά ηλικία (Άρης Μπερλής) και τους Δουβλινέζους, αλλά και την πεμπτουσία του τζοϋσικού εγχειρήματος. Επιμένουμε ειδικά στην περίπτωση του Ανευλαβή, ανθρώπου που έχει την εριστικότητα για πανοπλία και την εργασιομανία ως αποδεικτικό αγάπης για τα σπάνια λογοτεχνικά έργα. Γράφει ο αγαπητός μεταφραστής: «Η μάχη για τη μετάφραση της Αγρύπνιας δόθηκε με τη βεβαιότητα πως θα χαθεί μα και με την προσδοκία ότι "διά του ελέου και του φόβου" της τραγωδίας που ζει ο μεταφραστής –δηλαδή να γνωρίζει το αδύνατο μιας τέτοιας μετάφρασης και εντούτοις να την επιχειρεί– θα επέλθει "η κάθαρσις των παθημάτων", μιας προσπάθειας της οποίας ο μόχθος ποτέ δεν θα φανερωθεί. Και το αποτέλεσμά της θα χαθεί στη ματαιότητα, όπου όμως τα πάντα δικαιώνονται. Όλα είναι θεμιτά στη βανεσσοματαιότητα».

5."ο αναγνώστης"
Εξομολόγηση ερασιτέχνη μεταφραστή
Ελευθέριος Ανευλαβής.

Δεν είμαι επαγγελματίας μεταφραστής. Γιατρός είμαι. Δηλώνω όμως ερασιτέχνης (εραστής της τέχνης) μεταφραστής. Λένε πως στην Ελλά-δα είσαι ό,τι δηλώσεις. Αυτό, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, είναι κυριολεκτικό. Δηλαδή, όντως, μπορεί να είναι κανείς ερασιτέχνης, γιατί αγαπάει, είναι ερωτευμένος με αυτό που κάνει! Δεν είναι δήθεν. Το κάνει από γνήσιο ενδιαφέρον και με πολύ κόπο και αγάπη. Και την απαραίτητη γνώση και πολύ διάβασμα. Στο κάτω-κάτω, το να νιώσει κάποιος την ανάγκη να κάνει δικό του (γιατί έτσι αντιλαμβάνομαι, πρωτίστως, τη μετάφραση από μια ξένη γλώσσα) ένα ξενόγλωσσο κείμενο και να του αφιερώσει το χρόνο, τα χρόνια, όχι μόνο να το διαβάσει, αλλά και να το μεταφράσει, τουλάχιστον σημαίνει αγάπη. Σημαίνει ενθουσιασμό. Σημαίνει έρωτα, που τον κάνει να νιώθει ικανός και τα πάντα δυνάμενος.

Άμετρη φιλοδοξία και αποκοτιά, αλλόκοτη επιθυμία και αγάπη, λοιπόν, με οδηγεί σε αυτό το εγχείρημα: να αποπειραθώ τη «μετάφραση» του βιβλίου Finnegans Wake (Η αγρύπνια των Φίννεγκαν), να παλέψω να βρω και να δημιουργήσω (αποκοτιά) τις λέξεις που θα απέδιδαν στα ελληνικά τις νεολογικές δημιουργίες του Τζόυς και το ιστορικό, πολιτικό, φιλοσοφικό, ανθρώπινο φορτίο τους. Παράτολμο το εγχείρημα, αλλά το γράπωμα του μυστικού που έκρυβε και που έπρεπε όχι να αποκαλυφθεί, αλλά να περιγραφεί, να διατυπωθεί, φαινόταν να αξίζει τον μόχθο. Σωσίβιο τα βοηθήματα που παραθέτω και οι πολλαπλές αναγνώσεις του έργου, για χρόνια.

Έτσι, «σιγοκαιγόσβηνε» η ελπίδα, ότι θα μπορούσε να κατανοηθεί το μυστικό, και ας μην αποκρυπτογραφηθεί, έστω και αυθαίρετα, αλλά όχι ετσιθελικά. Αυτό το έργο δέχεται όλες τις ερμηνείες και καμία. Έτσι προχώρησε η «μετάφραση». Επτά χρόνια κράτησε η μάχη με το Finnegans Wake, του  Τζόυς και τη μετάφραση:Η Aγρύπνια των Φίννεγκαν, εν γνώσει του τελικού αποτελέσματος της ήττας, με την πίστη, όμως, πως «οι μόνες μάχες που έχασες είναι αυτές που δεν έδωσες».

Η πίστη στο «εφικτό» της προσπάθειας για «πιστή μετάφραση» παρέμενε ακλόνητη. (Εξ ου και το τόλμημα ή το θράσος αυτής της μετάφρασης) Η ελπίδα οιστρηλατούσε την κατάκτηση του τζοϋσικού κειμένου. «Εάν μη έλπηται, ανέλπιστον ουκ εξευρήσει», μου φώναζε ο ελπιδοφόρος Ηράκλειτος [1.] Και η αγάπη, οδηγούσε το μάταιο αυτού του εγχειρήματος: την αποκοτιά της απόλυτης μίμησης.

Η μάχη για τη μετάφραση της Αγρύπνιας δόθηκε με τη βεβαιότητα πως θα χαθεί, μα και με την προσδοκία, ότι, «διά του ελέου και του φόβου» της τραγωδίας, που ζει ο μεταφραστής —δηλαδή να γνωρίζει το αδύνατο μιας τέτοιας μετάφρασης και, εντούτοις, να την επιχειρεί—, θα επέλθει η «κάθαρσις των παθημάτων» μιας προσπάθειας της οποίας ο μόχθος ποτέ δεν θα φανερωθεί. Και το αποτέλεσμά της θα χαθεί στη ματαιότητα, όπου όμως τα πάντα δικαιώνονται. «Όλα δικαιώνονται στη βανεσσοματαιότητα [2.])» (ΑΤΦ ΤΑ 45: 3-4, FW 3:11-12 [3.]

Μετέφρασα το έργο επιχειρώντας μια ανασκαφή για να ανακαλύψω τον χρυσό που έκρυβε. Ίσως κατέστρεψα μέρος του έργου, κατά την ανασκαφή, αλλά όσο χρυσάφι μπόρεσα να εξορύξω, άξιζε τον μόχθο των επτά ετών της μεταφραστικής προσπάθειας. «Χρυσόν γαρ οι διζήμενοι γην πολλήν ορύσσουσι και ευρίσκουσιν ολίγον. [4.]»
Προσπάθησα να στήσω μια αερογέφυρα ανάμεσα στον αναγνώστη και στο μετάφρασμα, η οποία συνέχεια ταλαντεύεται, έτοιμη να ρίξει, κάθε στιγμή, αυτόν τον ανευλαβή που τη διαβαίνει.

Ιδού, λοιπόν, το αποτέλεσμα μιας μεταφραστικής δουλειάς, με διαγνωστικές παραμέτρους και εργαλεία ενός γιατρού, σε δημόσια έκθεση. Ο Τζόυς επινόησε μια καινούργια, δική του γλώσσα: τα «φιννεγκανική», που υποχρεώνει σε έναν νέο τρόπο ανάγνωσης.
Η δική μου προσπάθεια, ο δικός μου αγώνας ήταν να δώσω στον αναγνώστη, στον «ιδανικό αναγνώστη που υποφέρει από ιδανική αϋπνία» (ΑΤΦ ΤΑ 390: 2, FW 120:13-14), μια κατά λέξη μετάφραση (δεν παρέλειψα ούτε μία λέξη, ούτε μία φράση του πρωτοτύπου), κατασκευάζοντας αντίστοιχες ετεροσύνθετες λέξεις στα δικά μου «ελληνοφιννεγκανικά».

Ο Τζόυς δεν μπορεί να δει το «Foenix culprit!: Φοινικοευτυχές ενο-χολάθος» αυτής της μίμησης του «Finnegans Wake» του, της δικής μου «Αγρύπνιας των Φίννεγκαν».  «Όλα για μένα σφάλασι και πάσιν άνω κάτω, για με ξαναγεννήθηκεν η τάξη των πραμάτω» (Ερωτόκριτος).

«Ανάπηρος δείξε τα χέρια σου. Κρίνε για να κριθείς» (Μανόλης Αναγνωστάκης). «Έτσι κι αλλιώς θα έλθουν και άλλοι τρομεροί εργάτες. Θ’ αρχίσουν από τους ορίζοντες όπου ο άλλος έχει βουλιάξει» (Arthur Rimbaud).

Η Αγρύπνια είναι μια καμπάνα. Αν τη χτυπήσεις, καμπανίζει και ο ήχος της εξαρτάται από εσένα, Καμπανάρη αγρυπνοαναγνώστη. Αν δεν την καμπανίσεις, θα μένει βουβή.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
1. Ηράκλειτος, Αποσπάσματα.  Εισαγωγή – Μετάφραση – Σχόλια Αποσπασμάτων: Αθανάσιος Κυριαζόπουλος, Δ.Φ. ΚΑΚΤΟΣ 1995 (απόσπασμα 18)
2. All’s fair in vanessy: Όλα δικαιώνονται στη βανεσσοματαιότητα: in vain: στη ματαιότητα + Vanessa: Βανέσσα, η ερωμένη του Σουίφτ.
3. ΑΤΦ: Αγρύπνια των Φίννεγκαν. Τζέημς Τζόυς, Η Αγρύπνια των Φίννεγκαν,. Εισαγωγή-Μετάφραση-Σχόλια, Ελευθέριος Ανευλαβής, Εκδόσεις ΚΑΚΤΟΣ, 2013. ΤΑ (Τόμος Α΄), ΤΒ (Τόμος Β΄) FW: Finnegans Wake, Εκδόσεις Penguin, 1992. Ο πρώτος αριθμός παραπέμπει στη σελίδα, ενώ ο δεύτερος, στην αράδα και στα δύο έργα.
4. Ηράκλειτος, απόσπασμα 22 (Ό.π.)

Υγ. 1. Σας ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ ΘΕΡΜΑ, αγαπητέ Φαροφύλακα, διότι μου δώσατε την ευκαιρία να εκθέσω την δική μου θέση ως προς την μετάφραση αυτού του έργου. Θα περιμένω και την δική σας γνώμη για την ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ.
Υγ. 2. Χαίρομαι που δεν βλέπετε πολύ τηλεόραση. Ούτε εγώ.
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Αγαπητέ φίλε, μου δίνετε την εντύπωση πως δεν με διαβάσατε καθώς δεν απαντάτε σε αυτά που έγραψα παρά παραθέτετε επαίνους άλλων και μάλιστα κυρίως στην μετάφρασή σας ενώ το θέμα ήταν αποκλειστικά τα σχόλια. Από όσα παραθέσατε πιο ενδιαφέρον βρήκα το τελευταίο τμήμα όπου τουλάχιστον διαβάζουμε τα δικά σας λόγια και την δική σας οπτική. Οι διθύραμβοι κριτικών, περιοδικών κτλ. προσωπικά δεν μου λένε κάτι (όχι απλά εδώ αλλά γενικότερα.. και συγγραφείς μυθιστορημάτων μελό έχουν να παραθέσουν διθυράμβους.. γκουγκλίστε για γνωστά ονόματα γυναικείας λογοτεχνίας) και σε οποιαδήποτε περίπτωση τα περισσότερα αφορούν την μετάφρασή σας την οποία δεν μπορώ να κρίνω χώρια που αληθινά μπορώ να πιστέψω πως εκεί κάνατε καλή δουλειά. Όμως δεν την έχω διαβάσει και μάλλον δεν θα την διαβάσω και ποτέ καθώς ο Τζόις είναι ένας συγγραφέας ο οποίος προσωπικά δεν με ελκύει. Έτσι παρά τα εγκώμια, κι όσον αφορά τις σημειώσεις, παραμένει μια αντικειμενική διαπίστωση πως το commodious δεν πρόκειται ποτέ να μας φέρει τον παντελώς άσχετο ιορδάνη ποταμό κατά νου εκτός εάν μας τον εμφυτεύσει κάποιος εκεί με τρόπο εγκάθετο. Χτίζοντας γέφυρες κατά κάποιον άλλο, παρεμβάλοντας θόρυβο κι αποπροσανατολίζοντας, κατ' εμέ.

Διότι εάν ο σχολιασμός σας είναι όπως αυτός που μας παραθέσατε, τότε, κατά την δική μου ταπεινή άποψη, εμπίπτει στο "υπέρμετρο" το οποίο πραγματεύτηκα σε αυτό το άρθρο, και μάλιστα με δάφνινα στεφάνια. Από εκεί και πέρα η δική μου άποψη δεν είναι κι ιδιαίτερα σημαντική. Πόσο μάλλον που έχω διαπιστώσει κατά την θητεία μου εδώ πως πολλοί βιβλιόφιλοι προτιμούν τον σχολιασμό και μάλιστα όσο πιο... "υπέρμετρος" τόσο καλύτερα. Αναρωτιέμαι εάν τάχα δεν είναι από τον γενικότερο ψυχικό μηχανισμό να νιώθουμε πως παίρνουμε περισσότερο προϊόν με τα λεφτά μας.

Σε οποιαδήποτε περίπτωση, ελπίζω πως δεν σας κακοκαρδίζω. Και αληθινά δεν έχω αμφιβολία πως βάλατε στην μετάφραση και στον σχολιασμό του έργου μεράκι, αγάπη και κοπιαστική εργασία. Τον έρωτα του ερασιτέχνη, όπως εύστοχα σημειώσατε συνδέοντας την λέξη με το έτυμό της. Άλλωστε φταίτε διαλέγοντας από όλα τα μέρη του Ιστού αυτό εδώ το νήμα για να ρωτήσετε για τις... υπέρμετρες σημειώσεις σας. :)
 
Πέστα, Χρυσόστομε! Ο σχολιασμός και οι σημειώσεις πρέπει να περιορίζονται στα εντελώς απαραίτητα και μάλιστα στο κάτω μέρος της σελίδας, να μη στέλνουν κάθε τρεις και λίγο τον αναγνώστη στο πίσω μέρος του βιβλίου. Λογοτεχνία διαβάζουμε, όχι πυρηνική φυσική.
 
Πέστα, Χρυσόστομε! Ο σχολιασμός και οι σημειώσεις πρέπει να περιορίζονται στα εντελώς απαραίτητα και μάλιστα στο κάτω μέρος της σελίδας, να μη στέλνουν κάθε τρεις και λίγο τον αναγνώστη στο πίσω μέρος του βιβλίου. Λογοτεχνία διαβάζουμε, όχι πυρηνική φυσική.
Συμφωνώ απόλυτα με τον σχολιασμό στο κάτω μέρος της σελίδας.
Παίζουν πολλά ρόλο. Για παράδειγμα, δεν μπορώ να φανταστώ Δον Κιχώτη χωρίς σχόλια, ούτε Ντοστογιεφσκι, κλπ.
Τέλος, ακόμα και στις εκδόσεις με σχόλια, το "τηλεκοντρόλ" είναι στον αναγνώστη: διαβάζω χωρίς σχόλια, με σχόλια, σελίδα σελίδα και μετά σχόλια....
Πολύ ωραίο το θέμα που έθιξε ο Φαροφυλακας.
 
Top