8η Μαίου: Χρόνια πολλά κ. Πίντσον!

Ένα ουρλιαχτό διασχίζει τον ουρανό. Έχει ξανασυμβεί, αλλά τώρα δεν μπορεί να συγκριθεί με τίποτε.
Τόμας Πίντσον, "Το Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας"


Αυτό που θα διαβάσετε δεν είναι ένα αφιέρωμα στον Τόμας Πίντσον, αλλά ένα κολλάζ. Ένα κολλάζ απ’ αυτά που σκαρώνει κανείς με αποκόμματα και φωτογραφίες από εφημερίδες και περιοδικά για να κοσμήσει μια γωνιά του δωματίου του, εκεί που κάποτε, στην εφηβεία του, κρέμασε κι έναν οδοδείκτη που αναφέρεται σε κάποια γεωγραφικά (ίσως και νοητικά) απομακρυσμένη «Οδό Ονείρων» - που καθώς τα χρόνια άρχισαν να συσσωρεύονται το ένα πάνω στο άλλο άρχισε παραδόξως ν’ αλλάζει περιεχόμενο και να διαβάζεται πλέον σαν «Οδός Εφιαλτών». Γιατί κολλάζ είναι τα περισσότερα από τα βιβλία του. Όχι όμως επειδή ο κατακερματισμός είναι συγγραφικό του ελάττωμα, αλλά επειδή αποτελεί τον δικό του, ιδιαίτερο (ίσως και μοναδικό) τρόπο λογοτεχνικής απόδοσης ενός κόσμου που περισσότερο είναι, παρά μοιάζει παρανοϊκός, εντροπικός, μια συνάθροιση από ξεχωριστούς πυρήνες που εκρήγνυνται διασπείροντας τη σύγχυση, μια σειρά από εστίες που στερούνται κάποιου ενοποιητικού παράγοντα, μια χαοτική τάξη πραγμάτων που ισορροπεί στο χείλος του τέλους της Ιστορίας, για να πέσει τελικά μέσα.

Στον κόσμο αυτό συναγελάζονται περιθωριακοί, επαναστάτες, λοξοδρομημένα μυαλά, αιρετικοί, μυστικιστές, επιστήμονες, μάγοι, τσαρλατάνοι, αναχωρητές, ιδιοφυίες, σαμάνοι, ιδεοληπτικοί, πόρνες, εξερευνητές, διαστροφικοί, μεγιστάνες, φιλόσοφοι. Συνήθως «χάρτινες» φιγούρες, χωρίς ιδιαίτερο βάθος, σε πείσμα του ακαδημαϊσμού των μοντερνιστών που επέμεναν να παρουσιάζουν τους χαρακτήρες ανεξερεύνητα βαθείς και περίπλοκους, διαγράφουν τις πορείες τους προσεγγιστικά σ’ ένα κέντρο που μοιάζει συνεχώς ν’ απομακρύνεται, μια αέναη ασυμπτωτική πορεία προς ένα σημείο σύγκλισης που ίσως και να μην είναι τελικά προσβάσιμο από κανέναν, ίσως επειδή αιωρείται στο κενό, ίσως επειδή η απάντηση στα μεγάλα ερωτήματα που αφορούν αυτόν τον κόσμο μπορεί να δοθεί μόνο αν ανατρέξει κανείς στον αγαπημένο στον συγγραφέα Δεύτερο Νόμο της Θερμοδυναμικής – μόνο που τότε κανείς δε θα’ ναι εκεί κοντά για να την ακούσει: το τέλος της Ιστορίας θα συνοδευτεί από έναν κρότο και μια λάμψη, τα επινίκια δηλαδή του θριάμβου της Εντροπίας, με την παραβολική τροχιά κάποιου πυραύλου V-2 μέχρι το στόχο να παγώνει το χρόνο και το ανθρώπινο πεπρωμένο, όπως στο «Ουράνιο τόξο της βαρύτητας».

Η χαοτικής μορφής δομή των περισσοτέρων από τα βιβλία του αντανακλά αυτόν τον κόσμο. Λείπει το κέντρο, ο βασικός ενοποιητικός παράγοντας για τον οποίο έγινε λόγος παραπάνω. Η πολυδιάσπαση και ο κατακερματισμός χαρακτηρίζουν τα πάντα. Τόποι, γεγονότα, ιστορικές περίοδοι, πραγματικά και φανταστικά πρόσωπα συμπλέκονται σ’ ένα πανηγύρι παράνοιας. Χαρακτήρες εξαφανίζονται για να επανεμφανιστούν αιφνιδιαστικά μερικές εκατοντάδες σελίδες παρακάτω, ιστορίες που αρχίζουν μέσα στις ιστορίες δεν ολοκληρώνονται ποτέ, αναζητήσεις καταλήγουν σε αδιέξοδο, καταστάσεις εξελίσσονται με πειστικούς ή λιγότερο πειστικούς τρόπους, ανορθόδοξες πρακτικές δίνουν χειροπιαστά αποτελέσματα και το αντίστροφο, αίτιο και αιτιατό χάνουν τη σειρά τους, γεγονότα νοηματοδοτούνται κατά το δοκούν, σα να βρίσκεται σε παράλληλη κίνηση ένας δεύτερος Τροχός της Ιστορίας, μια δυνητική εκδοχή των γεγονότων που κάλλιστα θα μπορούσε να υποκαταστήσει την επίσημη.

Για τον Πίντσον, η νεωτερικότητα και οι εκφάνσεις της σε πρακτικό επίπεδο – επιστήμη και τεχνολογία – σηματοδοτεί την έναρξη μιας ακόμα ψεύτικης, «Μεγάλης Αφήγησης», η οποία με εμπροσθοφυλακή το άλλοθι της τεχνολογικής προόδου που σταδιακά υποκαθιστά τον ρόλο των θρησκειών, προσπαθεί να αποκρύψει μια απλή αλήθεια: ότι ο πολιτισμός μας είναι ερωτευμένος με τον θάνατο.
Κι αν η τελευταία φράση μοιάζει με παραδοξολογία, δεν έχετε παρά να διαβάσετε (ή να επιχειρήσετε να διαβάσετε) το «Ουράνιο τόξο της βαρύτητας».


Εργογραφία

1963: «V»
Ο αιώνια απών ενοποιητικός παράγοντας
(Βραβείο του Ιδρύματος Γουίλιαμ Φώκνερ)

Στα 26 του μόλις χρόνια ολοκληρώνει ένα μικρό λογοτεχνικό έπος. Ποιο είναι όμως το περιεχόμενο του πρώτου του βιβλίου που απέσπασε ενθουσιώδεις κριτικές;
Η αιώνια αναζήτηση, το άπιαστο. Το άρρητο, το Ιερό Δισκοπότηρο, το χαμένο νόημα, η απάντηση σε κάποιο αγωνιώδες ερώτημα, η υπέρτατη συνεκδοχή, η θεωρία των πάντων. Η ουτοπία, η ουσία των πραγμάτων, αυτό που βρίσκεται κάθε στιγμή στην άκρη των χειλιών αλλά δε μπορεί να ειπωθεί και να αποκτήσει υπόσταση, αυτό που κρύβεται πίσω από τα πέπλα της Ιστορίας, οτιδήποτε γυροφέρνει βασανιστικά στις παρυφές του αισθητηριακού μας πεδίου αλλά παραμένει μακρινό και απρόσιτο, το ίδιο το όνομα του Θεού ίσως.

1966: «The Crying of Lot 49»
Η παράνοια της συνωμοσιολογίας
(Βραβείο του Εθνικού Ιδρύματος Τεχνών και Γραμμάτων)

Κρυφοί κόσμοι μέσα στον κόσμο μας και μια κριτική ματιά στις θεωρίες συνωμοσίας. Μια γυναίκα, στην προσπάθειά της να εκτελέσει τη διαθήκη ενός πλουσίου, ανακαλύπτει μέσω μιας συλλογής γραμματοσήμων την ύπαρξη ενός υπόγειου ταχυδρομικού δικτύου.

1973: «Gravity’s Rainbow»
Η βίβλος της μετανεωτερικότητας
(Εθνικό Βραβείο Βιβλίου)

Προτάθηκε και για το Πούλιτζερ Λογοτεχνίας, αλλά η συμβουλευτική επιτροπή δεν το δέχτηκε, επειδή το θεώρησε «άσεμνο». Ήταν η μοναδική χρονιά που το συγκεκριμένο βραβείο δεν δόθηκε σε κανέναν. Πρόκειται για μια αφήγηση παραισθητική, αστεία, οργιαστική, γεμάτη από την παράνοια που χαρακτηρίζει τον πολιτισμό μας, ένα δείγμα του ύψους που μπορεί να φτάσει η αφηγηματική τεχνική όταν εξωθείται πέρα από όρια και συμβάσεις. Είναι - ανάμεσα σε πολλά άλλα - το ουρλιαχτό της αγωνίας ενός κόσμου που έχει περιπέσει σε μια κατάσταση αποσύνθεσης, ένα πάρτι που έχει στήσει η Εντροπία τόσο στη γεωγραφική όσο και στην ψυχική επικράτεια, ο καρπός του έρωτα της ανθρωπότητας με τον θάνατο. Για όσους σκοπεύουν να το διαβάσουν, να μια μικρή βοήθεια σχετικά με την πλοκή. (Μόνο μην το πάρετε μαζί σας στην παραλία. Για πολλούς λόγους)

Προς το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, το Λονδίνο σφυροκοπάται από γερμανικές ρουκέτες V-2 και σε ένα πρώην άσυλο ψυχασθενών («Λευκή Οπτασία») έχει στηθεί μία συμμαχική επιχείρηση ψυχολογικού πολέμου, με στόχο να διαχέει προπαγάνδα στη ναζιστική επικράτεια. Ταυτόχρονα, ο Αμερικανός Λοχαγός Ταϊρόν Σλόθροπ γίνεται κρυφά αντικείμενο διακριτικής παρατήρησης από τους επικεφαλής της Λευκής Οπτασίας όταν οι σεξουαλικές του περιπέτειες στο βομβαρδιζόμενο Λονδίνο καθιστούν αντιληπτό το παράδοξο γεγονός πως κάθε στύση του προηγείται χρονικά, κατά μερικές μέρες, της πρόσκρουσης ενός πυραύλουV-2 στο ακριβές εκείνο σημείο της πόλης. Αυτή είναι η αφετηρία μίας πολύμηνης περιπέτειάς του στην κατεστραμμένη, χαοτική, άνευ κρατικών συνόρων και υπό συμμαχική στρατιωτική κατοχή Ευρώπη της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου (τη «Ζώνη»), όπου για ελάχιστους μήνες τα πάντα μοιάζουν δυνατά και επιτρεπτά πριν η ήπειρος λάβει τη νέα της μορφή. Στόχος του να βρει μία μοναδική και μυστηριώδη Ρουκέτα τύπου V-2 με τον ακανόνιστο κωδικό παραγωγής 00000, που φαίνεται να περιέχει μία άγνωστη συσκευή κατασκευασμένη από το καινοτόμο συνθετικό πλαστικό «ιμιπόλεξ», ίδιο με αυτό στο οποίο είχε παλαιότερα εκτεθεί ακούσια ο Ταϊρόν ως νήπιο στο πλαίσιο πειραμάτων συμπεριφορικής ψυχολογίας… Την κεντρική ιστορία του Σλόθροπ συμπληρώνει ένας καμβάς από δεκάδες ακόμα ανάγλυφους χαρακτήρες, είτε επίσης περιπλανώμενους στη Ζώνη είτε επιφορτισμένους με την παρακολούθηση και παρατήρηση του ήρωα, ορισμένοι από τους οποίους έχουν παθιαστεί εξίσου με τη Ρουκέτα…

Αν και πρόκειται για τον βασικό κορμό γύρω από τον οποίο υφαίνεται η πλοκή του ξεχωριστού αυτού βιβλίου, διαβάζοντας τα παραπάνω ουσιαστικά είναι σαν να μην έχει αποκαλυφθεί απολύτως τίποτα από το περιεχόμενο. Όπως επίσης δεν υπάρχει απολύτως τίποτα που θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς και να μην το βρει μέσα σ’ αυτό το βιβλίο. Δε θα πω κάτι άλλο, πέρα από τη συνηθισμένη ατάκα: «μετά την ανάγνωσή του, έπαψα να είμαι ο ίδιος άνθρωπος»

1984: «Slow learner»
Μια συλλογή διηγημάτων της άγουρης συγγραφικής του νιότης

1990: «Vineland»
Η δημοκρατία του Ροκ- εν-Ρολ

Μια δράκα αναχωρητών υπερασπίζεται το τελευταίο προπύργιο των καλλιεργητών μαριχουάνας, κάπου στα βουνά της Καλιφόρνιας, γύρω στο 1984. Πρόκειται για το κύκνειο άσμα της γενιάς του 60 που επιμένει πεισματικά να διευρύνει τον χρονικό της ορίζοντα, αν και οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν αλλάξει. Τέως χίπηδες στα κατάλοιπα ενός κόσμου που αποτελεί πια παρελθόν.

1997: «Mason & Dixon»
Όπου το πανηγύρι του Ορθολογισμού του 18ου αιώνα θυμίζει ύποπτα την έκσταση της τεχνολογικής παραίσθησης του 20ου

Κάτω από ποιες ιστορικές και πολιτισμικές συνθήκες δημιουργήθηκαν οι ΗΠΑ; δυο φίλοι – αστρονόμοι, υπαρκτά πρόσωπα - θα αναλάβουν να χαράξουν μια συνοριακή γραμμή που μελλοντικά θα αποτελέσει το σύμβολο του διαχωρισμού της Αμερικής σε Βόρειους και Νότιους. Το περιβάλλον; Τι άλλο, πέρα από το «σκοτεινό ημισφαίριο» του Διαφωτισμού, η άλλη όψη μιας εποχής που ενώ αποθέωσε τη Λογική, κατάφερε τελικά να την αλλοιώσει, να την παρακάμψει και να συρθεί στον παραλογισμό.

2006: «Against the day»
Μετα-αποκαλυπτική μυθοπλασία

Το φως και η διπλή του υπόσταση, κύμα και σωματίδιο. Ο κόσμος και η διπλή του υπόσταση, πραγματικότητα και δυνητικές εκδοχές. Μεταμοντέρνο γουέστερν, πραγματεία περί του Φωτός, το Τέλος της Ιστορίας, η Ουράνια Πολιτεία, το γιγάντεμα του καπιταλισμού και η επερχόμενη Αποκάλυψη μέσα σ’ ένα όργιο φωτός. Η εκδίκηση και ο αναρχισμός σα φιλοσοφία και στάση ζωής.

Λαβυρινθώδη τα παραπάνω; Χωρίς ειρμό; Μπορεί να ‘ναι κι έτσι, αλλά Πίντσον διαβάζετε. Ξεχάστε τη γραμμική αφήγηση και τα τακτοποιημένα μοτίβα. Πάντως, αν ο Κόσμος στο «Ουράνιο τόξο της βαρύτητας» τελειώνει με τη βασανιστική αιώρηση του πύραυλου, φαλλικού σύμβολου – τοτέμ της τεχνοκρατούμενης εποχής μας πάνω από τα κεφάλια μας, στο «Against the day» προσφέρεται μια πιθανή διέξοδος…

2009: «Inherent Vice»
Στροφή σ’ ένα άλλο είδος, αν και όχι ακριβώς…

Μια προσωπική ματιά στο τέλος της εποχής των χίπηδων στην Καλιφόρνια του 1970, και στην ανατολή μιας νέας, συντηρητικής Αμερικής. Έντονα νοσταλγικό και αυτοβιογραφικό, η περιγραφή μιας περιοχής και μιας εποχής που έζησε ο ίδιος. Ένα νουάρ βιβλίο γεμάτο μουσική, με πρωταγωνιστή έναν ιδιωτικό ντετέκτιβ που προσπαθεί να διαλευκάνει μια υπόθεση απαγωγής.


2013: «Bleeding Edge»
…και τώρα τι;

Νέα Υόρκη του 2001, λίγους μήνες πριν το χτύπημα στους δίδυμους πύργους. Μια ερευνήτρια υποθέσεων οικονομικής απάτης στη δίνη μιας ιστορίας σχετικής με τη χρηματιστηριακή φούσκα των εταιριών υψηλής τεχνολογίας. Σε πρώτο πλάνο η Πληροφορική, το «Βαθύ» Διαδίκτυο και η 11η Σεπτεμβρίου. Μόνο που προφανώς, δεν πρόκειται για ένα ακόμα βιβλίο σχετικό με την 11η Σεπτεμβρίου…


...και μια μικρή ανθολόγηση από σχόλια σχετικά με το έργο του

"Η πρόζα του κυματίζει περήφανα, με βαθιές ταλαντώσεις, και συνήθως είναι μια πρόζα μεγάλης πνοής. Αυτός ο γεμάτος με νοηματικά και γλωσσικά παιχνίδια, μακροπερίοδος λόγος, που φλερτάρει ακατάπαυστα με την ειρωνεία και την αυτοπαρωδία, κατορθώνει να ενσωματώσει από δύσβατο, επιστημονικό πραγματολογικό υλικό, μέχρι σαχλά ποπ και ροκ τραγούδια, διά χειρός του ίδιου πάντα"
Βαγγέλης Ραπτόπουλος

"Κινούμενος ανάμεσα στην επιστήμη και στη μεταφυσική, στην κομψοέπεια και στη βωμολοχία, ο Πίντσον κατάφερε να επεκτείνει τα σύνορα της εκτενούς αφήγησης αλλά και της φαντασίας μας"
Δημήτρης Στεφανάκης

"μια αφήγηση που σου αλλάζει αμετάκλητα τον τρόπο που σκέφτεσαι"
… "Ήταν λες και αφύπνιζε περιοχές του εγκεφάλου μου που κοιμούνταν"

Γιώργος Κυριαζής

"...κι ωστόσο, αυτή ακριβώς η γραφή, πληθωρική, εξοντωτική για τους περισσότερους, μαστουρωμένη και εθιστική, συνοψίζει την παράνοια του δυτικού πολιτισμού και τον προοδευτικό θρυμματισμό του τρόπου που λέμε (και αφηγούμαστε) τις ιστορίες μας: είτε μιλώντας για την ανθρώπινη εκμετάλλευση αφηγούμενος, μεταξύ πολλών άλλων, την ιστορία της δουλείας στις ΗΠΑ (Μέισον και Ντίξον), είτε κάνοντας ένα σχόλιο στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, φωτογραφίζοντάς τον σαν ένα παρανοϊκό, διονυσιακό, διαστροφικό πανηγύρι (Ουράνιο Τόξο της Βαρύτητας)"
Μαρία Ξυλούρη

"Ξέρω πως ο χρόνος του καθενός είναι πολύτιμος. Πως πρέπει να υπολογίζουμε τα πάντα, ακόμα και απολαύσεις όπως είναι το διάβασμα. Αν όμως έχετε το ελάχιστο κουράγιο να κάνετε μια υπέρβαση, αν πάρετε τη γενναία απόφαση να ασχοληθείτε με ένα βιβλίο και μόνο, τότε δώστε την ευκαιρία στο “Ενάντια στη Μέρα”. Θα σας απελευθερώσει με έναν περιπετειώδη τρόπο που ίσως να μην το περιμένατε από ένα βιβλίο που θα το βρείτε στο ράφι με τα “πολύ-σοβαρά-βιβλία“. Όχι πως δεν θα έπρεπε να το βάλουμε εκεί… είναι όμως ανατριχιαστικά εντυπωσιακό το πόσο όμορφα φτιαγμένο είναι αυτό το βιβλίο, ακόμα και για τις πιο άμαθες ψυχές"
Ιστότοπος Fridge

"Ως ένας Λουδίτης της μετα-βιομηχανικής εποχής, ο Τόμας Πίντσον ανατέμνει χειρουργικά την αμερικανική ψυχοσύνθεση, μέχρις ότου να ξεπηδήσει αίμα από ανθρώπινη σάρκα κι όχι μια ακόμη bot routine από το σημερινό της avatar. Υποστηρίζει την άποψη πως καμιά εκδοχή ενός ιστορικού γεγονότος, όσο αληθοφανής και αν φαντάζει, δεν είναι ικανή να γίνει η Ιστορία"
Γιώργος Στυλιανού

"Διαβάζοντας τον Πίντσον αντιδράς όπως εκείνος που μαθαίνει ότι πάσχει από μία σπάνια ανίατη ασθένεια. Νιώθεις οργή, ανημπόρια να κατανοήσεις τι σου συνέβη, άγνοια για το πώς θα είναι η ζωή σου από κει και πέρα, έως ότου καταλήξεις να το αποδεχθείς και να προσπαθήσεις να το αντιμετωπίσεις με όσες δυνάμεις διαθέτεις"
Ιστολόγιο «Διαβάζοντας»

"Οι κριτικοί θεωρούν τον Πίντσον από τους σημαντικότερους μεταμοντέρνους συγγραφείς. Η ετικέτα τον υποτιμά. Ο Πίντσον, όπως όλοι οι πεζογράφοι πρώτης γραμμής, είναι πέρα και πάνω από ορισμούς και κατηγοριοποιήσεις"
Αναστάσης Βιστωνίτης

"Αν θα μπορούσαμε να καταλογίσουμε στον Πίντσον κάτι το αρνητικό, αυτό θα ήταν ότι ζητάει την απόλυτη συνειδησιακή εμπλοκή του αναγνώστη - και ίσως σ αυτό να ζητάει πολλά. Είναι όμως αδύνατο να διαβαστεί διαφορετικά. Και επειδή η αφήγησή του είναι το κάτι καινούργιο, φαίνεται δύσκολη και φοβίζει. Ο αναγνώστης δεν μπορεί να ξέρει με μια επιπόλαιη ματιά, εκ των προτέρων, την ευφορία, τη συγκλονιστική εμπειρία που τον περιμένει όταν εισέλθει στα βαθιά νερά του γλυκύτατου αυτού κόσμου".
Γιάννης Τσιώλης

...χρόνια πολλά κ. Πίντσον!
 
Last edited:
:πάνω: Χορταστικότατη παρουσίαση! Μόλις τελειώσω το "Reading the past", πιάνω το "Vineland" και στη συνέχεια το "Gravity's Rainbow".
 
Καλημέρα αγαπημένε φίλε Λευτέρη.
Ωραιότερο ξεκίνημα της μέρας δεν θα μπορούσα να έχω.

Σημ. Ευχαριστώ τη λέσχη (όχι εσένα... χοχο χο).
 
Top